Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό ανάπτυξης. Κάποια παιδιά μιλούν νωρίς, άλλα χρειάζονται περισσότερο χρόνο, κάποια αγαπούν να παίζουν με άλλα παιδιά, ενώ άλλα προτιμούν το μοναχικό παιχνίδι. Υπάρχουν όμως ορισμένες συμπεριφορές και χαρακτηριστικά στην επικοινωνία, στο παιχνίδι και στην καθημερινότητα που αξίζει να παρατηρούμε.
Ο αυτισμός, ή διαταραχή αυτιστικού φάσματος, είναι μια νευροαναπτυξιακή κατάσταση που επηρεάζει κυρίως τον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί επικοινωνεί και αλληλεπιδρά με τους άλλους, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρεται, παίζει και ανταποκρίνεται στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος.
Και κάτι πολύ σημαντικό: ο αυτισμός είναι φάσμα. Δεν έχουν όλα τα παιδιά τα ίδια χαρακτηριστικά, ούτε στον ίδιο βαθμό.
Ο αυτισμός επηρεάζει κυρίως δύο βασικούς τομείς: τον τρόπο με τον οποίο το παιδί επικοινωνεί και αλληλεπιδρά με τους άλλους και τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρεται, παίζει και ανταποκρίνεται στις αλλαγές και στα ερεθίσματα γύρω του.
Ένα μικρό παιδί με αυτισμό μπορεί να μην ανταποκρίνεται συστηματικά όταν το φωνάζουν με το όνομά του, να έχει μειωμένη βλεμματική επαφή ή να χρησιμοποιεί λιγότερες χειρονομίες, όπως το δείξιμο, και να μη μοιράζεται εύκολα το ενδιαφέρον ή τον ενθουσιασμό του με τους γονείς του.
Μπορεί επίσης να δυσκολεύεται στα παιχνίδια αλληλεπίδρασης, όπως το «κούκου-τσα», να μην αναζητά συχνά την προσοχή του γονιού για να του δείξει κάτι που του άρεσε ή να φαίνεται ότι προτιμά να παίζει μόνο του.
Όσο μεγαλώνει το παιδί, μπορεί να παρατηρηθούν δυσκολίες στο παιχνίδι με συνομηλίκους, στη δημιουργία σχέσεων ή στην κατανόηση κοινωνικών κανόνων. Σε μεγαλύτερα παιδιά μπορεί να υπάρχει δυσκολία στην κατανόηση του χιούμορ, ενώ η συζήτηση μπορεί να περιστρέφεται έντονα γύρω από συγκεκριμένα θέματα.
Ορισμένα παιδιά μπορεί να επαναλαμβάνουν συγκεκριμένες κινήσεις, όπως να χτυπούν τα χέρια τους, να λικνίζονται ή να περιστρέφονται γύρω από τον εαυτό τους. Μπορεί να παίζουν με ένα παιχνίδι με τον ίδιο τρόπο ξανά και ξανά, να ενδιαφέρονται περισσότερο για ένα συγκεκριμένο μέρος ενός αντικειμένου, όπως οι ρόδες ενός αυτοκινήτου, ή να βάζουν αντικείμενα σε συγκεκριμένη σειρά.
Μπορεί επίσης να έχουν πολύ έντονα και συγκεκριμένα ενδιαφέροντα ή να δυσκολεύονται σημαντικά όταν αλλάζει μια γνώριμη δραστηριότητα ή η καθημερινή τους ρουτίνα. Μια αλλαγή που για εμάς φαίνεται μικρή μπορεί να προκαλέσει μεγάλη αναστάτωση στο παιδί.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό που μπορεί να εμφανίζεται είναι η διαφορετική επεξεργασία των αισθητηριακών ερεθισμάτων.
Ένα παιδί μπορεί να ενοχλείται πολύ από δυνατούς ήχους, έντονα φώτα, συγκεκριμένες υφές στα ρούχα ή ορισμένες μυρωδιές και γεύσεις. Αντίθετα, μπορεί να φαίνεται ότι αντιδρά ελάχιστα σε κάποια ερεθίσματα ή να αναζητά συγκεκριμένες αισθητηριακές εμπειρίες.
Αυτό μπορεί να επηρεάζει και το φαγητό. Για παράδειγμα, ορισμένα παιδιά μπορεί να δέχονται μόνο συγκεκριμένες υφές ή τρόπους παρουσίασης του φαγητού ή να έχουν πολύ περιορισμένο ρεπερτόριο τροφίμων.
Υπάρχουν ορισμένα αναπτυξιακά ορόσημα που μπορούν να αποτελέσουν ενδείξεις για περαιτέρω αξιολόγηση.
Για παράδειγμα, αξίζει να διερευνηθεί όταν ένα παιδί δεν ανταποκρίνεται στο όνομά του μέχρι τους 9 μήνες, δεν χρησιμοποιεί χειρονομίες όπως το «γεια» μέχρι τους 12 μήνες, δεν δείχνει για να μοιραστεί κάτι που του προκαλεί ενδιαφέρον μέχρι τους 18 μήνες ή δεν συμμετέχει στο παιχνίδι με άλλα παιδιά μέχρι περίπου τα 3 χρόνια.
Αυτά δεν αποτελούν από μόνα τους διάγνωση αυτισμού. Είναι σημάδια που μας λένε ότι αξίζει να συζητήσουμε την ανάπτυξη του παιδιού με τον παιδίατρο.
Ο αυτισμός μπορεί να είναι δυσκολότερο να αναγνωριστεί σε ορισμένα κορίτσια. Κάποια μπορεί να έχουν μάθει να παρατηρούν και να αντιγράφουν τη συμπεριφορά των συνομηλίκων τους ή να «κρύβουν» κάποιες δυσκολίες τους, με αποτέλεσμα τα χαρακτηριστικά να είναι λιγότερο εμφανή.
Γι’ αυτό, δεν αποκλείουμε τον αυτισμό επειδή ένα κορίτσι μιλά καλά, έχει φίλους ή φαίνεται κοινωνικό. Αν υπάρχουν επίμονες δυσκολίες στην κοινωνική επικοινωνία, στις σχέσεις, στην ευελιξία, στις αλλαγές ή έντονα και περιορισμένα ενδιαφέροντα, αξίζει να συζητηθούν με τον παιδίατρο και να αξιολογηθούν συνολικά.
Ένα παιδί μπορεί να έχει αυτισμό χωρίς να παρουσιάζει όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά. Αντίστοιχα, ένα μεμονωμένο χαρακτηριστικό δεν σημαίνει ότι ένα παιδί είναι αυτιστικό.
Πολλά παιδιά μπορεί περιστασιακά να κάνουν επαναλαμβανόμενες κινήσεις, να προτιμούν να παίζουν μόνα τους ή να δυσκολεύονται με μια αλλαγή στη ρουτίνα τους.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η συνολική εικόνα, η συχνότητα και η ένταση των χαρακτηριστικών και κυρίως το κατά πόσο επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα και την αλληλεπίδραση του παιδιού.
Δεν υπάρχει μία και μοναδική αιτία που να εξηγεί την εμφάνιση του αυτισμού. Πρόκειται για μια σύνθετη νευροαναπτυξιακή κατάσταση, στην οποία σημαντικό ρόλο παίζουν γενετικοί παράγοντες, σε συνδυασμό με ορισμένους βιολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου.
Οι γενετικοί παράγοντες είναι ιδιαίτερα σημαντικοί, αλλά δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο «γονίδιο του αυτισμού». Αντίθετα, έχουν εντοπιστεί πολλές διαφορετικές γενετικές παραλλαγές που μπορεί να σχετίζονται με την πιθανότητα εμφάνισης αυτισμού. Ορισμένες μπορεί να κληρονομούνται από τους γονείς, ενώ άλλες μπορεί να εμφανίζονται για πρώτη φορά στο παιδί.
Έχουν επίσης συσχετιστεί με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης αυτισμού ορισμένοι παράγοντες που αφορούν την εγκυμοσύνη και τον τοκετό, όπως η μεγαλύτερη ηλικία των γονέων, ορισμένες επιπλοκές της εγκυμοσύνης, η χρήση συγκεκριμένων φαρμάκων κατά την κύηση, η ενδομήτρια καθυστέρηση ανάπτυξης και ο πρόωρος τοκετός. Ωστόσο, η παρουσία ενός τέτοιου παράγοντα δεν σημαίνει ότι ένα παιδί θα εμφανίσει αυτισμό. Πρόκειται για συσχετίσεις που μπορούν να επηρεάζουν την πιθανότητα, μέσα σε ένα πολύ πιο σύνθετο σύνολο γενετικών και βιολογικών παραγόντων.
Και κάτι ιδιαίτερα σημαντικό για τους γονείς: ο αυτισμός δεν προκαλείται από τον τρόπο που μεγαλώνουν ή ανατρέφουν το παιδί τους.
Όχι. Τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δεν δείχνουν αιτιώδη σχέση μεταξύ των εμβολίων και του αυτισμού. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, μετά από πρόσφατη αξιολόγηση της διεθνούς βιβλιογραφίας, επιβεβαιώνει ότι τα εμβόλια, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που περιέχουν θειομερσάλη ή άλατα αλουμινίου, δεν προκαλούν αυτισμό.
Η έγκαιρη αναγνώριση των αναπτυξιακών δυσκολιών επιτρέπει να ξεκινήσει νωρίτερα η κατάλληλη υποστήριξη.
Ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε παιδιού, μπορεί να χρειαστούν παρεμβάσεις στην επικοινωνία και τον λόγο, στις κοινωνικές δεξιότητες, στη συμπεριφορά ή σε άλλους τομείς της ανάπτυξης.
Η υποστήριξη δεν έχει στόχο να «αλλάξει» το παιδί, αλλά να το βοηθήσει να αναπτύξει τις δεξιότητές του και να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες που μπορεί να συναντά στην καθημερινότητά του.
Αν κάτι στην ανάπτυξη, στην επικοινωνία, στο παιχνίδι ή στη συμπεριφορά του παιδιού σας σας προβληματίζει, μην περιμένετε απλώς να «μεγαλώσει και να περάσει».
Μιλήστε με τον Παιδίατρο. Η αξιολόγηση μιας ανησυχίας δεν σημαίνει ότι το παιδί θα λάβει απαραίτητα διάγνωση αυτισμού. Σημαίνει ότι εξετάζουμε προσεκτικά την ανάπτυξή του και, εφόσον χρειάζεται, οργανώνουμε την κατάλληλη υποστήριξη.
Η διάγνωση βασίζεται στην αναπτυξιακή πορεία του παιδιού, στη συμπεριφορά του και σε εξειδικευμένη κλινική αξιολόγηση. Ο παιδίατρος μπορεί αρχικά να αξιολογήσει την ανάπτυξη και, εφόσον υπάρχουν ενδείξεις, να παραπέμψει το παιδί για πιο ολοκληρωμένη αναπτυξιακή αξιολόγηση από ειδικό ή διεπιστημονική ομάδα.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συστήνει καθολικό έλεγχο για τον αυτισμό στις επισκέψεις των 18 και 24 μηνών, ενώ η αναπτυξιακή παρακολούθηση πρέπει να γίνεται σε κάθε ηλικία.
Ο αυτισμός δεν έχει μία συγκεκριμένη εικόνα. Κάθε παιδί είναι διαφορετικό και κάθε παιδί στο φάσμα έχει τις δικές του δυνατότητες, ανάγκες και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.
Το σημαντικό για τους γονείς δεν είναι να προσπαθήσουν να κάνουν μόνοι τους μια «διάγνωση» παρατηρώντας λίστες συμπτωμάτων. Είναι να γνωρίζουν τα βασικά σημάδια, να εμπιστεύονται την παρατήρησή τους και, όταν κάτι τους προβληματίζει, να το συζητούν έγκαιρα με τον Παιδίατρο.
Γιατί η έγκαιρη αναγνώριση δεν αλλάζει το ποιο είναι το παιδί. Μπορεί όμως να αλλάξει σημαντικά το πόσο έγκαιρα θα λάβει την υποστήριξη που χρειάζεται.
H Παιδίατρος δέχεται κατόπιν ραντεβού στο ιατρείο της στην οδό Λεωφόρος Δημοκρατίας 36 στα Μελίσσια. Υπάρχει η δυνατότητα εξέτασης σε ώρες εκτός λειτουργίας του ιατρείου, καθώς και κατ΄οίκον εξέτασης κατόπιν συνεννόησης. Τα ραντεβού πραγματοποιούνται στην Ελληνική, Αγγλική και Γερμανική γλώσσα.
