Τα χτυπήματα στο κεφάλι είναι πολύ συχνά στην παιδική ηλικία. Μια πτώση στο παιχνίδι, ένα χτύπημα κατά τη διάρκεια μιας αθλητικής δραστηριότητας ή ένα ατύχημα στο σπίτι μπορεί να προκαλέσει από έναν απλό μώλωπα μέχρι μια πιο σημαντική κρανιοεγκεφαλική κάκωση.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ένα χτύπημα στο κεφάλι δεν οδηγεί σε σοβαρό τραυματισμό. Ωστόσο, επειδή ορισμένα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν αμέσως ή ακόμη και μερικές ώρες μετά τον τραυματισμό, είναι σημαντικό οι γονείς να γνωρίζουν τι πρέπει να παρακολουθούν.
Τι είναι η κρανιοεγκεφαλική κάκωση;
Ο όρος κρανιοεγκεφαλική κάκωση περιλαμβάνει τους τραυματισμούς που προκαλούνται μετά από ένα χτύπημα ή άλλη κάκωση στο κεφάλι. Η βαρύτητα μπορεί να ποικίλλει σημαντικά.
Μία από τις συχνότερες μορφές είναι η διάσειση, δηλαδή μια ήπια τραυματική εγκεφαλική κάκωση. Δεν είναι απαραίτητο να έχει προηγηθεί απώλεια συνείδησης για να υπάρχει διάσειση.
Μετά από μια διάσειση, ένα παιδί μπορεί να εμφανίσει πονοκέφαλο, ζάλη, ναυτία, ευαισθησία στο φως ή τον θόρυβο, κόπωση, δυσκολία στη συγκέντρωση ή αλλαγές στη διάθεση και τον ύπνο. Τα συμπτώματα δεν είναι ίδια σε όλα τα παιδιά και μπορεί να εμφανιστούν σταδιακά.
Τι πρέπει να κάνω αμέσως μετά το χτύπημα;
Αρχικά, προσπαθήστε να παραμείνετε ψύχραιμοι και να παρατηρήσετε το παιδί.
Εάν υπάρχει ένα μικρό πρήξιμο, μπορεί να εφαρμοστεί κρύα κομπρέσα ή παγοκύστη τυλιγμένη σε πετσέτα για σύντομα χρονικά διαστήματα.
Αν το παιδί είναι σε καλή γενική κατάσταση, επικοινωνεί φυσιολογικά, συμπεριφέρεται όπως συνήθως και δεν εμφανίζει ανησυχητικά συμπτώματα, τις περισσότερες φορές δεν απαιτείται κάποια ειδική αντιμετώπιση στο σπίτι πέρα από παρακολούθηση.
Χρειάζεται να ξυπνάμε το παιδί κατά τη διάρκεια της νύχτας;
Ο ύπνος είναι σημαντικός για την ανάρρωση και, μετά από μια ήπια κάκωση, ένα παιδί που είναι καλά μπορεί συνήθως να κοιμηθεί κανονικά. Το αν χρειάζονται νυχτερινές αφυπνίσεις εξαρτάται από την εικόνα του παιδιού και τη βαρύτητα του τραυματισμού. Για τον λόγο αυτό, ακολουθούμε τις συγκεκριμένες οδηγίες του Παιδιάτρου ή του γιατρού που εξέτασε το παιδί.
Το σημαντικό είναι να υπάρχει ένας ενήλικας που να το παρακολουθεί στενά, ιδιαίτερα το πρώτο 24ωρο. Αν το παιδί παρουσιάζει ασυνήθιστη υπνηλία, είναι δύσκολο να ξυπνήσει ή εμφανίσει οποιοδήποτε άλλο ανησυχητικό σύμπτωμα, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.
Ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν μετά από μια ήπια κάκωση;
Μετά από μια διάσειση μπορεί να εμφανιστούν:
- πονοκέφαλος
- ζάλη ή αστάθεια
- ναυτία ή έμετος
- ευαισθησία στο φως ή στους δυνατούς ήχους
- κόπωση ή υπνηλία
- δυσκολία στη συγκέντρωση ή στη μνήμη
- αίσθημα ότι το παιδί είναι «θολωμένο» ή πιο αργό από το συνηθισμένο
- αλλαγές στη διάθεση, όπως ευερεθιστότητα
- αλλαγές στον ύπνο.
Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν αμέσως, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις γίνονται αντιληπτά μετά από αρκετές ώρες ή ακόμη και την επόμενη ημέρα.
Τα περισσότερα παιδιά παρουσιάζουν σταδιακή βελτίωση μέσα στις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες.
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση;
Υπάρχουν ορισμένα συμπτώματα μετά από χτύπημα στο κεφάλι που χρειάζονται άμεση αξιολόγηση σε Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται εάν το παιδί:
- έχει χάσει τις αισθήσεις του και δεν έχει επανέλθει φυσιολογικά
- είναι πολύ δύσκολο να ξυπνήσει ή παρουσιάζει ασυνήθιστη υπνηλία
- παρουσιάσει σπασμούς μετά την κάκωση
- εμφανίσει αδυναμία ή μούδιασμα σε κάποιο άκρο
- παρουσιάσει δυσκολία στην ομιλία, στην κατανόηση, στο περπάτημα ή στην ισορροπία
- εμφανίσει έντονο ή επιδεινούμενο πονοκέφαλο
- παρουσιάζει επαναλαμβανόμενους εμέτους
- εμφανίσει σύγχυση ή σημαντική αλλαγή στη συμπεριφορά του
- έχει υγρό ή αίμα να βγαίνει από τη μύτη ή τα αυτιά
- εμφανίσει μελανιά γύρω από τα μάτια ή πίσω από τα αυτιά χωρίς αντίστοιχο άμεσο τραυματισμό στην περιοχή
- έχει εμφανές σοβαρό τραύμα στο κεφάλι.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται επίσης μετά από σοβαρό μηχανισμό τραυματισμού, όπως τροχαίο ατύχημα ή τραυματισμό υψηλής ταχύτητας.
Στα βρέφη και στα πολύ μικρά παιδιά η αξιολόγηση μπορεί να είναι πιο δύσκολη. Ασυνήθιστη και επίμονη ευερεθιστότητα, αδυναμία να ηρεμήσουν, άρνηση σίτισης ή σημαντική αλλαγή στη συμπεριφορά τους χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή.
Παίζει ρόλο το ύψος από το οποίο έπεσε το παιδί;
Ναι, το ύψος της πτώσης είναι ένας από τους παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη μετά από έναν τραυματισμό. Μια πτώση από ύψος μεγαλύτερο του 1 μέτρου ή από περισσότερα από 5 σκαλοπάτια θεωρείται πιο σημαντικός μηχανισμός τραυματισμού, ενώ μία πτώση από ύψος μεγαλύτερο των 3 μέτρων θεωρείται ακόμη υψηλότερου κινδύνου.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια πτώση κάτω από 1 μέτρο είναι απολύτως ασφαλής, ούτε ότι κάθε παιδί που πέφτει από μεγαλύτερο ύψος έχει υποστεί σοβαρή κάκωση.
Σημασία έχει επίσης πού και πώς προσγειώθηκε το παιδί, αν χτύπησε απευθείας το κεφάλι, αν έπεσε σε σκληρή επιφάνεια, αν υπήρξε απώλεια συνείδησης και, κυρίως, πώς είναι το παιδί μετά τον τραυματισμό.
Για αυτό, το ύψος της πτώσης αξιολογείται πάντα σε συνδυασμό με τον τρόπο του τραυματισμού, την ηλικία του παιδιού, τα συμπτώματα και την κλινική εξέταση.
Χρειάζεται αξονική τομογραφία μετά από κάθε χτύπημα;
Όχι.
Η αξονική τομογραφία δεν χρειάζεται να γίνεται προληπτικά σε κάθε παιδί που έχει χτυπήσει το κεφάλι του. Η απόφαση βασίζεται στην ηλικία του παιδιού, στον τρόπο με τον οποίο έγινε ο τραυματισμός, στα συμπτώματα και στα ευρήματα της κλινικής εξέτασης.
Όταν υπάρχει χαμηλός κίνδυνος σοβαρής εγκεφαλικής κάκωσης, η παρακολούθηση του παιδιού είναι συχνά προτιμότερη από μια άσκοπη απεικονιστική εξέταση. Αντίθετα, όταν υπάρχουν συγκεκριμένα ευρήματα που αυξάνουν την πιθανότητα σοβαρού τραυματισμού, ο γιατρός μπορεί να συστήσει άμεση απεικόνιση.
Τι γίνεται αν πρόκειται για διάσειση;
Στις περισσότερες περιπτώσεις η αντιμετώπιση είναι συντηρητική.
Τις πρώτες 1–2 ημέρες είναι σημαντικό το παιδί να ξεκουραστεί και να αποφεύγει δραστηριότητες που επιδεινώνουν τα συμπτώματά του. Στη συνέχεια, εφόσον η κατάστασή του το επιτρέπει, μπορεί να επιστρέψει σταδιακά στις καθημερινές του δραστηριότητες.
Δεν χρειάζεται να παραμένει για πολλές ημέρες ξαπλωμένο σε σκοτεινό δωμάτιο ή να αποφεύγει κάθε δραστηριότητα. Ήπια σωματική και πνευματική δραστηριότητα μπορεί να επανεισαχθεί σταδιακά, ανάλογα με τα συμπτώματα.
Πότε επιστρέφει στο σχολείο και στον αθλητισμό;
Τα περισσότερα παιδιά μπορούν να επιστρέψουν στο σχολείο σχετικά σύντομα, συχνά μέσα σε 1–2 ημέρες, εφόσον μπορούν να συμμετέχουν χωρίς επιδείνωση των συμπτωμάτων τους.
Εάν υπάρχει πονοκέφαλος, κόπωση ή δυσκολία στη συγκέντρωση, μπορεί προσωρινά να χρειάζονται προσαρμογές, όπως συχνότερα διαλείμματα ή μειωμένος φόρτος εργασίας.
Η επιστροφή στον αθλητισμό γίνεται πιο αργά και σταδιακά, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού. Το παιδί δεν πρέπει να επιστρέψει σε αθλήματα με κίνδυνο νέου χτυπήματος στο κεφάλι όσο εξακολουθεί να έχει συμπτώματα.
Πότε πρέπει να ξαναμιλήσουμε με τον Παιδίατρο;
Εάν τα συμπτώματα επιμένουν, δεν παρουσιάζουν σταδιακή βελτίωση ή επιδεινώνονται όταν το παιδί επιστρέφει στις δραστηριότητές του, χρειάζεται επανεκτίμηση.
Τα περισσότερα παιδιά αναρρώνουν πλήρως μετά από μια ήπια κρανιοεγκεφαλική κάκωση. Σε ένα μικρότερο ποσοστό, όμως, ο πονοκέφαλος, η κόπωση, οι δυσκολίες συγκέντρωσης ή οι αλλαγές στη διάθεση μπορεί να διαρκέσουν περισσότερο και να χρειάζονται πιο εξειδικευμένη παρακολούθηση.
Με λίγα λόγια
Ένα χτύπημα στο κεφάλι είναι κάτι που εύκολα ανησυχεί έναν γονέα, όμως τα περισσότερα παιδικά χτυπήματα δεν είναι σοβαρά. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να παρατηρούμε το παιδί, να γνωρίζουμε ποια συμπτώματα χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση και να μην επιστρέφει σε έντονη σωματική δραστηριότητα πριν αναρρώσει πλήρως.
Όταν υπάρχει αμφιβολία για την κατάσταση του παιδιού μετά από έναν τραυματισμό, είναι πάντα προτιμότερο να ζητήσετε ιατρική συμβουλή.