Η ανάπτυξη του λόγου και της ομιλίας είναι ένα από τα θέματα που συχνά προκαλούν ανησυχία στους γονείς. «Το παιδί μου δεν μιλάει ακόμη», «λέει λιγότερες λέξεις από άλλα παιδιά» ή «καταλαβαίνει, αλλά δεν μιλάει» είναι μερικές από τις πιο συχνές απορίες.
Κάθε παιδί αναπτύσσεται με τον δικό του ρυθμό. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένα αναπτυξιακά ορόσημα που μας βοηθούν να παρακολουθούμε την πορεία του λόγου και να αναγνωρίζουμε έγκαιρα πότε χρειάζεται αξιολόγηση.
Ο λόγος αφορά την κατανόηση και τη χρήση της γλώσσας: τις λέξεις που γνωρίζει το παιδί, τον τρόπο που σχηματίζει προτάσεις και την ικανότητά του να εκφράζει αυτό που θέλει.
Η ομιλία αφορά κυρίως την παραγωγή των ήχων και την καθαρότητα με την οποία το παιδί προφέρει τις λέξεις.
Έτσι, ένα παιδί μπορεί να έχει δυσκολία κυρίως στην έκφραση, στην κατανόηση ή και στους δύο τομείς. Μπορεί επίσης να δυσκολεύεται περισσότερο στην καθαρότητα της ομιλίας, ενώ το λεξιλόγιο και η κατανόηση να είναι φυσιολογικά.
Υπάρχουν παιδιά που αργούν να αρχίσουν να μιλούν, ενώ κατά τα άλλα αναπτύσσονται φυσιολογικά. Πολλά από αυτά εξελίσσονται σταδιακά και καλύπτουν τη διαφορά με τον χρόνο. Επειδή κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό, είναι χρήσιμο να παρακολουθούμε την πορεία του και, αν χρειάζεται, να ζητούμε τη συμβουλή ενός ειδικού, ώστε να προσφέρεται έγκαιρα η κατάλληλη υποστήριξη.
Τα αναπτυξιακά ορόσημα δεν είναι αυστηρά χρονικά όρια και δεν αποτελούν από μόνα τους διάγνωση. Μας δίνουν όμως μια χρήσιμη εικόνα για την αναμενόμενη πορεία.
Γύρω στους 12 μήνες
Το παιδί συνήθως αρχίζει να χρησιμοποιεί ειδικές λέξεις για τους γονείς, όπως «μαμά» ή «μπαμπά», και επικοινωνεί και με άλλους τρόπους, όπως με χειρονομίες, δείξιμο και ήχους.
Στους 18 μήνες
Σε αυτή την ηλικία, τα περισσότερα παιδιά προσπαθούν να πουν τουλάχιστον τρεις λέξεις πέρα από «μαμά» και «μπαμπά». Συνήθως μπορούν επίσης να ακολουθήσουν μια απλή οδηγία ενός βήματος χωρίς να χρειάζεται να συνοδεύεται από χειρονομία.
Στα 2 χρόνια
Ένα σημαντικό ορόσημο είναι ο συνδυασμός των λέξεων. Για παράδειγμα, το παιδί μπορεί να λέει «θέλω νερό», «μαμά έλα» ή «κι άλλο γάλα».
Στα 2 χρόνια αναμένεται επίσης να χρησιμοποιεί αρκετές χειρονομίες για να επικοινωνεί και να κατανοεί απλές ερωτήσεις και οδηγίες.
Στην ηλικία των 2 ετών, η χρήση λιγότερων από 50 λέξεων ή η απουσία συνδυασμών δύο λέξεων θεωρούνται ενδείξεις που χρειάζονται προσοχή και αξιολόγηση της γλωσσικής ανάπτυξης. Ωστόσο, η εκτίμηση δε βασίζεται μόνο στον αριθμό των λέξεων, αλλά λαμβάνει υπόψη την κατανόηση, τις χειρονομίες, την κοινωνική επικοινωνία, το παιχνίδι και τη συνολική αναπτυξιακή πορεία του παιδιού.
Στα 3 χρόνια
Στα 3 χρόνια το παιδί συνήθως μπορεί να συμμετέχει σε μια απλή συζήτηση με εναλλαγή σειράς, να κάνει ερωτήσεις όπως «ποιος;», «τι;», «πού;» ή «γιατί;» και η ομιλία του να είναι κατανοητή από τους άλλους τις περισσότερες φορές.
Κάθε παιδί έχει διαφορετική πορεία, όμως υπάρχουν ορισμένα σημάδια που αξίζει να συζητηθούν με τον Παιδίατρο.
Χρειάζεται αξιολόγηση όταν το παιδί:
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η απώλεια λέξεων ή άλλων δεξιοτήτων που το παιδί είχε ήδη αποκτήσει. Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται άμεση αξιολόγηση και δεν περιμένουμε απλώς να «περάσει».
Ένα από τα πιο συχνά λάθη είναι να μετράμε μόνο τις λέξεις που λέει ένα παιδί.
Στην πραγματικότητα, η επικοινωνία είναι πολύ περισσότερα από το λεξιλόγιο.
Μας ενδιαφέρει τι καταλαβαίνει το παιδί, πώς επικοινωνεί τις ανάγκες του, αν δείχνει, αν χρησιμοποιεί χειρονομίες, αν ανταποκρίνεται στους άλλους, πώς παίζει και αν μπορεί να συμμετέχει σε μια αλληλεπίδραση.
Για παράδειγμα, ένα παιδί που λέει λίγες λέξεις αλλά κατανοεί πολύ καλά, χρησιμοποιεί χειρονομίες, δείχνει αντικείμενα που θέλει να μοιραστεί με τους γονείς του και συνεχίζει να αποκτά νέες λέξεις έχει διαφορετική εικόνα από ένα παιδί που παρουσιάζει ταυτόχρονα δυσκολίες στην κατανόηση και στην έκφραση. Η δεύτερη περίπτωση χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Η ακοή παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της γλώσσας και της ομιλίας. Ένα παιδί μπορεί να φαίνεται ότι ακούει στην καθημερινότητά του, αλλά να υπάρχει κάποια μορφή απώλειας ακοής που δεν είναι εύκολο να γίνει αντιληπτή από τους γονείς.
Για αυτό, όταν υπάρχει ανησυχία για την ανάπτυξη του λόγου, η αξιολόγηση της ακοής αποτελεί σημαντικό μέρος του ελέγχου.
Η καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου δεν σημαίνει από μόνη της ότι ένα παιδί έχει αυτισμό. Μπορεί να αποτελεί μια μεμονωμένη δυσκολία στη γλωσσική ανάπτυξη, ενώ το παιδί κατά τα άλλα εξελίσσεται φυσιολογικά.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, η καθυστέρηση του λόγου μπορεί να συνυπάρχει με δυσκολίες στην κοινωνική επικοινωνία, την αλληλεπίδραση, το παιχνίδι ή άλλους τομείς της ανάπτυξης. Για τον λόγο αυτό, όταν υπάρχει ανησυχία, δεν εξετάζουμε μόνο το αν και πόσο μιλάει ένα παιδί, αλλά τη συνολική αναπτυξιακή και επικοινωνιακή του εικόνα.
Η έγκαιρη αναγνώριση τυχόν δυσκολιών επιτρέπει, όταν χρειάζεται, να γίνει η κατάλληλη αξιολόγηση και να προσφερθεί έγκαιρα η υποστήριξη που χρειάζεται το παιδί.
Όχι πάντα.
Ορισμένα παιδιά που αργούν να μιλήσουν θα καλύψουν τη διαφορά χωρίς κάποια σημαντική παρέμβαση. Άλλα, όμως, μπορεί να συνεχίσουν να παρουσιάζουν δυσκολίες στη γλώσσα.
Επομένως, όταν ένα παιδί παρουσιάζει καθυστέρηση, η σωστή προσέγγιση είναι η παρακολούθηση της εξέλιξής του και η έγκαιρη αξιολόγηση όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι η δυσκολία επιμένει ή συνοδεύεται από άλλες αναπτυξιακές ανησυχίες.
Ανάλογα με την εικόνα του παιδιού, μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση από λογοθεραπευτή, ακοολογικός έλεγχος ή πιο ολοκληρωμένος αναπτυξιακός έλεγχος.
Η καθημερινή αλληλεπίδραση αποτελεί σημαντικό μέρος της γλωσσικής ανάπτυξης.
Μιλάμε στο παιδί κατά τη διάρκεια των καθημερινών δραστηριοτήτων και ονομάζουμε αυτά που βλέπει και κάνει. Για παράδειγμα, την ώρα που ντυνόμαστε μπορούμε να πούμε «βάζουμε την μπλούζα», «πού είναι το παπούτσι;», «βάζουμε το παπούτσι».
Διαβάζουμε μαζί βιβλία και συζητάμε για τις εικόνες, ακόμη και αν το παιδί δεν μπορεί να απαντήσει. Τραγουδάμε, παίζουμε παιχνίδια πρόσωπο με πρόσωπο και αφήνουμε χρόνο στο παιδί να προσπαθήσει να επικοινωνήσει.
Μπορούμε επίσης να επεκτείνουμε αυτά που λέει. Αν το παιδί πει «μπάλα», μπορούμε να απαντήσουμε «ναι, η κόκκινη μπάλα» ή «θέλεις τη μπάλα;».
Δε χρειάζεται να πιέζουμε το παιδί να επαναλαμβάνει συνεχώς λέξεις. Στόχος είναι να δημιουργούμε πολλές φυσικές ευκαιρίες για επικοινωνία μέσα στην καθημερινότητα.
Η έκθεση σε δύο γλώσσες δεν αποτελεί από μόνη της αιτία καθυστέρησης του λόγου.
Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε δίγλωσσο ή πολύγλωσσο περιβάλλον μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετικές λέξεις σε κάθε γλώσσα. Για την αξιολόγηση της γλωσσικής τους ανάπτυξης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ολόκληρο το γλωσσικό τους περιβάλλον και όχι να εξετάζεται απομονωμένα μόνο μία από τις γλώσσες που χρησιμοποιούν.
Οι γονείς καλό είναι να μιλούν στο παιδί στις γλώσσες στις οποίες αισθάνονται πιο άνετα και μπορούν να έχουν πλούσια και φυσική επικοινωνία.
Αν ένας γονιός ανησυχεί για την ανάπτυξη του λόγου ή της επικοινωνίας του παιδιού του, αξίζει να το συζητήσει με τον Παιδίατρο, χωρίς να περιμένει απαραίτητα μέχρι την επόμενη προγραμματισμένη επίσκεψη.
Η αξιολόγηση ξεκινά με τη συζήτηση για την αναπτυξιακή πορεία του παιδιού και την παρατήρηση της επικοινωνίας του. Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να χρειαστεί έλεγχος ακοής, λογοθεραπευτική αξιολόγηση ή περαιτέρω αναπτυξιακός έλεγχος.
Το σημαντικό είναι να μην αντιμετωπίζουμε την καθυστέρηση ούτε με υπερβολικό άγχος ούτε με την αντίληψη ότι «θα μιλήσει όταν είναι έτοιμο». Η έγκαιρη αναγνώριση μιας δυσκολίας δίνει στο παιδί περισσότερες ευκαιρίες να λάβει την κατάλληλη υποστήριξη όταν τη χρειάζεται.
Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό ανάπτυξης και η μικρή απόκλιση από ένα αναπτυξιακό ορόσημο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα.
Ωστόσο, η επίμονη καθυστέρηση στην κατανόηση ή στην έκφραση, η απουσία βασικών επικοινωνιακών δεξιοτήτων, η δυσκολία στην κοινωνική αλληλεπίδραση ή η απώλεια δεξιοτήτων που είχαν ήδη κατακτηθεί χρειάζονται αξιολόγηση.
Η παρακολούθηση της συνολικής ανάπτυξης, ο έλεγχος της ακοής όταν υπάρχει σχετική ανησυχία και, όπου χρειάζεται, η έγκαιρη παρέμβαση μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά το παιδί στην ανάπτυξη της επικοινωνίας του.
H Παιδίατρος δέχεται κατόπιν ραντεβού στο ιατρείο της στην οδό Λεωφόρος Δημοκρατίας 36 στα Μελίσσια. Υπάρχει η δυνατότητα εξέτασης σε ώρες εκτός λειτουργίας του ιατρείου, καθώς και κατ΄οίκον εξέτασης κατόπιν συνεννόησης. Τα ραντεβού πραγματοποιούνται στην Ελληνική, Αγγλική και Γερμανική γλώσσα.
