Το παιχνίδι δεν είναι απλώς ένας ευχάριστος τρόπος να περάσει η ώρα! Είναι ο τρόπος με τον οποίο το παιδί εξερευνεί τον κόσμο, κινείται, επικοινωνεί, μαθαίνει να λύνει προβλήματα και αναπτύσσει τη φαντασία και τις κοινωνικές του δεξιότητες. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής επισημαίνει ότι το κατάλληλο για την ηλικία παιχνίδι συμβάλλει στην ανάπτυξη της γλώσσας, της κοινωνικότητας, της αυτορρύθμισης, της δημιουργικότητας και των κινητικών δεξιοτήτων.
Και το σημαντικότερο; Δε χρειάζονται ακριβά ή «εκπαιδευτικά» παιχνίδια. Συχνά τα πιο απλά αντικείμενα είναι αυτά που αφήνουν περισσότερο χώρο στη φαντασία και στο ελεύθερο παιχνίδι.
Στους πρώτους μήνες, το καλύτερο παιχνίδι είναι… η επαφή μαζί σας. Το μωρό απολαμβάνει το πρόσωπό σας, τη φωνή σας, το τραγούδι, τα χαμόγελα και τα παιχνίδια αλληλεπίδρασης όπως το «κου-κου-τσα!».
Μπορείτε να του προσφέρετε ασφαλή αντικείμενα με διαφορετικές υφές για να αγγίξει και να εξερευνήσει, ενώ ταυτόχρονα το ενθαρρύνετε να κινεί το σώμα του. Τα παιχνίδια αυτά βοηθούν στην ανάπτυξη της όρασης, της ακοής, της αφής, του συντονισμού και, κυρίως, στη δημιουργία της σχέσης γονέα–παιδιού.
Tο διάβασμα μπορεί επίσης να ξεκινήσει από τους πρώτους κιόλας μήνες. Βιβλία με μεγάλες, καθαρές εικόνες, έντονα σχήματα και διαφορετικές υφές προσφέρουν ευκαιρίες για οπτική και αισθητηριακή εξερεύνηση. Ακόμη κι αν το μωρό δεν κατανοεί ακόμη το νόημα των λέξεων, η φωνή σας, ο ρυθμός της ανάγνωσης και ο χρόνος που περνάτε μαζί συμβάλλουν ήδη στην ανάπτυξη της μεταξύ σας επικοινωνίας και σχέσης.
Στο δεύτερο εξάμηνο της ζωής το καλύτερο παιχνίδι είναι… η επαφή μαζί σας! Το μωρό απολαμβάνει το πρόσωπό σας, τη φωνή σας, το τραγούδι, τα χαμόγελα και τα παιχνίδια αλληλεπίδρασης όπως το «κου-κου-τσα!».
Μπορείτε να του προσφέρετε ασφαλή αντικείμενα με διαφορετικές υφές για να αγγίξει και να εξερευνήσει, ενώ ταυτόχρονα το ενθαρρύνετε να κινεί το σώμα του. Τα παιχνίδια αυτά βοηθούν στην ανάπτυξη της όρασης, της ακοής, της αφής, του συντονισμού και, κυρίως, στη δημιουργία της σχέσης γονέα–παιδιού.
Σε αυτή την ηλικία, το βιβλίο γίνεται ακόμη πιο διαδραστικό. Μπορείτε να δείχνετε εικόνες, να ονομάζετε αντικείμενα και ζώα, να κάνετε ήχους και να αφήνετε το μωρό να αγγίζει και να γυρίζει τις σελίδες με τη βοήθειά σας. Δεν χρειάζεται να διαβάζετε όλο το κείμενο· η κοινή εξερεύνηση του βιβλίου είναι από μόνη της πολύτιμη.
Το νήπιο μαθαίνει κυρίως μέσα από την πράξη και τη μίμηση. Νερό, άμμος, χώμα, φύλλα, πλαστελίνη, μπογιές, κουτιά, τουβλάκια και απλά αντικείμενα του σπιτιού μπορούν να γίνουν αφορμή για ατελείωτο παιχνίδι.
Αφήστε το να εξερευνήσει ελεύθερα μέσα από την κίνηση: να κουβαλήσει, να σπρώξει, να χτίσει και να γκρεμίσει, να τρέξει, να σκαρφαλώσει, να ισορροπήσει ή ακόμη και να κρυφτεί κάτω από ένα τραπέζι! Όταν το περιβάλλον είναι ασφαλές, δεν χρειάζεται να παρεμβαίνουμε για να το βοηθήσουμε. Μέσα από αυτές τις προσπάθειες μαθαίνει τι μπορεί να κάνει το σώμα του και αποκτά σταδιακά αυτοπεποίθηση και αυτονομία.
Το συμβολικό παιχνίδι αρχίζει επίσης να κάνει την εμφάνισή του: ένα άδειο ποτήρι γίνεται «καφές», ένα κουτί γίνεται αυτοκίνητο και ένα λούτρινο ζωάκι γίνεται… μέλος της οικογένειας!
Σε αυτή την ηλικία η φαντασία απογειώνεται. Το παιδί μπορεί να δημιουργήσει ολόκληρους κόσμους με λίγα μόνο αντικείμενα.
Κουτιά από χαρτόνι, τουβλάκια, υφάσματα, ζωγραφική, πλαστελίνη, μαγειρική μαζί σας, παιχνίδι ρόλων και ιστορίες είναι ιδανικά. Μπορεί να γίνει γιατρός, μάγειρας, πυροσβέστης ή ό,τι άλλο αποφασίσει εκείνη τη στιγμή!
Μην ανησυχείτε αν μια κατασκευή γκρεμιστεί αμέσως. Για το παιδί αυτής της ηλικίας η διαδικασία είναι συχνά σημαντικότερη από το τελικό αποτέλεσμα.
Το παιχνίδι σε εξωτερικό χώρο παραμένει εξίσου σημαντικό: τρέξιμο, άμμος, νερό, εξερεύνηση της φύσης και παιχνίδια που απαιτούν κίνηση βοηθούν το παιδί να αναπτύξει τις κινητικές του δεξιότητες μέσα από την ευχαρίστηση και όχι μέσα από «ασκήσεις».
Σε αυτή την ηλικία το παιδί μπορεί να απολαμβάνει περισσότερο οργανωμένες δραστηριότητες, αθλήματα και παιχνίδια με κανόνες. Παράλληλα όμως χρειάζεται χρόνο για να αποφασίζει μόνο του τι, πώς και με ποιον θα παίξει.
Ποδόσφαιρο, κολύμβηση, ποδήλατο, χορός, ενόργανη, πολεμικές τέχνες, επιτραπέζια παιχνίδια, κατασκευές και δημιουργικές δραστηριότητες μπορούν να ενταχθούν σταδιακά στην καθημερινότητά του. Τα αθλήματα σε αυτή την ηλικία είναι προτιμότερο να παραμένουν προσαρμοσμένα στις δυνατότητες του παιδιού, με έμφαση στην εκμάθηση δεξιοτήτων και τη διασκέδαση και όχι στο αποτέλεσμα.
Το παιχνίδι με φίλους αποκτά επίσης μεγαλύτερη σημασία. Ακόμη και τα πιο έντονα σωματικά παιχνίδια, όπως το κυνηγητό ή τα παιχνίδια πάλης, όταν γίνονται μέσα σε ασφαλή όρια, βοηθούν το παιδί να γνωρίσει καλύτερα το σώμα και τις δυνατότητές του, να αντιληφθεί τη δύναμή του και να μάθει να αναγνωρίζει και να σέβεται τα όρια των άλλων.
Το παιχνίδι γίνεται πιο σύνθετο. Τα παιδιά μπορούν να ασχολούνται με αθλητισμό, επιτραπέζια στρατηγικής, κατασκευές, μουσική, μαγειρική, καθώς και δραστηριότητες που απαιτούν περισσότερη συγκέντρωση και επιμονή.
Αν ένα παιδί δείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για κάποιο άθλημα ή δημιουργική δραστηριότητα, μπορεί σταδιακά να εμβαθύνει περισσότερο.
Παράλληλα ωστόσο χρειάζεται να συνεχίσει να έχει χρόνο για να παίξει όπως θέλει, χωρίς κάθε δραστηριότητα να έχει έναν συγκεκριμένο «εκπαιδευτικό» στόχο.
Σε αυτή την ηλικία πολλά παιδιά είναι έτοιμα για πιο σύνθετα αθλήματα που απαιτούν στρατηγική και συνεργασία, για μουσικά όργανα που απαιτούν περισσότερη δεξιότητα, αλλά και για δραστηριότητες όπως αυτοσχεδιασμός, θέατρο ή κινηματογραφία.
Είναι επίσης μια φυσιολογική περίοδος για να επενδύσουν περισσότερο σε ένα ενδιαφέρον που πραγματικά τους αρέσει — είτε πρόκειται για ένα άθλημα, ένα μουσικό όργανο, μια καλλιτεχνική δραστηριότητα ή κάποιο άλλο χόμπι.
Το σημαντικό όμως είναι να τους αφήσουμε να συμμετέχουν πραγματικά στην επιλογή.
Ο ρόλος του γονέα αρχίζει επίσης σταδιακά να αλλάζει: από το «διαλέγω εγώ τι θα κάνεις» περνάμε στο «σε βοηθάω να βρεις αυτό που σου αρέσει».
Οι έφηβοι μπορεί να φαίνονται πολύ μεγάλοι για παιδικές χαρές και παιχνίδια, όμως η ανάγκη για παιχνίδι, χαρά, δημιουργικότητα, κίνηση και κοινωνική αλληλεπίδραση δεν εξαφανίζεται. Απλώς παίρνει διαφορετική μορφή.
Οι φίλοι και οι παρέες αποκτούν τεράστια σημασία. Οι έφηβοι μπορεί να θέλουν να συναντιούνται σε πάρκα, πλατείες και άλλους δημόσιους χώρους, να κάνουν αθλητικές δραστηριότητες, να ακούν μουσική, να χορεύουν ή απλώς να περνούν χρόνο μαζί με τους φίλους τους.
Παράλληλα, η εφηβεία είναι μια περίοδος εξερεύνησης της ταυτότητας. Ρούχα, χτενίσματα, μουσική, δημιουργικές δραστηριότητες και διαφορετικά ενδιαφέροντα μπορούν να αποτελέσουν τρόπους με τους οποίους ο έφηβος δοκιμάζει ποιος είναι και τι του ταιριάζει.
Και φυσικά, σημαντικό κομμάτι της κοινωνικής ζωής των εφήβων βρίσκεται πλέον και στο διαδίκτυο. Τα social media και οι διαδικτυακές παρέες μπορούν να αποτελούν μέρος της επικοινωνίας και της κοινωνικής τους ζωής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να μένουν έξω από αυτόν τον κόσμο. Αντίθετα, αξίζει να υπάρχει ανοιχτή συζήτηση για το τι κάνουν online, με ποιους επικοινωνούν και πώς συμπεριφέρονται, όπως ακριβώς θα συζητούσαμε για τις σχέσεις και τη συμπεριφορά τους εκτός διαδικτύου.
Αν ένα παιδί αντιδρά σε μια δραστηριότητα, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι τεμπέλικο ή ότι «τα παρατάει εύκολα». Μπορεί απλώς να μας δίνει μια σημαντική πληροφορία. Πριν αποφασίσουμε αν πρέπει να επιμείνουμε, αξίζει να ακούσουμε τι πραγματικά το δυσκολεύει.
Μπορούμε να το ρωτήσουμε:
«Είναι απλώς μια δύσκολη μέρα ή πραγματικά δεν σου αρέσει;»
«Τι θα μπορούσε να το κάνει καλύτερο;»
«Υπάρχει κάτι άλλο που θα ήθελες να δοκιμάσεις;»
Μερικές φορές χρειάζεται λίγη επιμονή, ιδιαίτερα όταν πρόκειται απλώς για μια δύσκολη φάση. Άλλες φορές, όμως, χρειάζεται να αποδεχτούμε ότι μια συγκεκριμένη δραστηριότητα δεν ταιριάζει στο παιδί μας. Και τα δύο είναι απολύτως εντάξει.
Δεν υπάρχει ένα παιχνίδι που να είναι ιδανικό για όλα τα παιδιά της ίδιας ηλικίας. Η ηλικία μάς δίνει μια γενική κατεύθυνση, αλλά το ταπεραμέντο, τα ενδιαφέροντα και το αναπτυξιακό στάδιο κάθε παιδιού έχουν εξίσου μεγάλη σημασία.
Ο καλύτερος κανόνας είναι απλός:
Λιγότερη καθοδήγηση, περισσότερη εξερεύνηση.
Αφήστε το παιδί να επιλέγει, να δοκιμάζει, να βαριέται λίγο, να αλλάζει γνώμη, να κάνει λάθη και να ξαναπροσπαθεί. Γιατί το παιχνίδι δεν χρειάζεται πάντα να είναι «χρήσιμο», εκπαιδευτικό ή παραγωγικό.
Μερικές φορές αρκεί να είναι απλώς… παιχνίδι!
H Παιδίατρος δέχεται κατόπιν ραντεβού στο ιατρείο της στην οδό Λεωφόρος Δημοκρατίας 36 στα Μελίσσια. Υπάρχει η δυνατότητα εξέτασης σε ώρες εκτός λειτουργίας του ιατρείου, καθώς και κατ΄οίκον εξέτασης κατόπιν συνεννόησης. Τα ραντεβού πραγματοποιούνται στην Ελληνική, Αγγλική και Γερμανική γλώσσα.
