Ο φόβος είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα και αποτελεί μέρος της ανάπτυξης κάθε παιδιού. Σκοτεινό δωμάτιο, δυνατοί θόρυβοι, σκυλιά, έντομα, γιατρός, αποχωρισμός από τους γονείς… Οι φόβοι αλλάζουν καθώς το παιδί μεγαλώνει και γνωρίζει καλύτερα τον κόσμο γύρω του.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι παιδικοί φόβοι είναι παροδικοί και υποχωρούν σταδιακά, ιδιαίτερα όταν το παιδί νιώθει ότι έχει δίπλα του έναν γονιό που το ακούει και το στηρίζει. Κάποιες φορές όμως ο φόβος γίνεται τόσο έντονος ή επίμονος, ώστε να επηρεάζει την καθημερινότητα του παιδιού. Τότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή.
Οι φόβοι διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία και το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού. Στα μικρότερα παιδιά είναι συχνός ο φόβος του αποχωρισμού από τους γονείς, ενώ στην προσχολική ηλικία μπορεί να εμφανιστούν φόβοι για το σκοτάδι, τα ζώα, τα έντομα, τις καταιγίδες, το μεγάλο ύψος ή το νερό.
Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν και αναπτύσσουν μεγαλύτερη φαντασία και κατανόηση του κόσμου, μπορεί να αρχίσουν να ανησυχούν για πράγματα που προηγουμένως δεν τα απασχολούσαν. Για παράδειγμα, μπορεί να φοβούνται μήπως συμβεί κάτι κακό στους ίδιους ή στους γονείς τους, ενώ στην εφηβεία μπορεί να εμφανιστούν περισσότεροι φόβοι που σχετίζονται με το σχολείο, την αποδοχή από τους συνομηλίκους ή τις κοινωνικές σχέσεις.
Το γεγονός ότι ένα παιδί φοβάται κάτι δεν σημαίνει από μόνο του ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Ο φόβος αποτελεί έναν φυσιολογικό μηχανισμό που μας προειδοποιεί για πιθανούς κινδύνους.
Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι να ακούσουμε το παιδί. Ακόμη κι αν ο φόβος του φαίνεται σε εμάς υπερβολικός ή παράλογος, για το ίδιο το παιδί είναι πραγματικός.
Μπορούμε να του πούμε: «Καταλαβαίνω ότι αυτό σε φοβίζει» ή «Είμαι εδώ μαζί σου». Έτσι, το παιδί νιώθει ότι τα συναισθήματά του αναγνωρίζονται και ότι μπορεί να μιλήσει γι’ αυτά χωρίς να ντραπεί.
Αντίθετα, φράσεις όπως «Δεν υπάρχει τίποτα να φοβάσαι», «Μην κάνεις σαν μωρό» ή «Είσαι μεγάλο παιδί πια» μπορεί να κάνουν το παιδί να αισθανθεί ότι ο φόβος του δεν είναι αποδεκτός. Ο στόχος δεν είναι να το κάνουμε να σταματήσει να φοβάται αμέσως, αλλά να το βοηθήσουμε να μάθει σταδιακά να διαχειρίζεται αυτό που αισθάνεται.
Όταν ένα παιδί φοβάται κάτι, είναι φυσικό να θέλουμε να το προστατεύσουμε. Η συνεχής αποφυγή όμως κάθε κατάστασης που προκαλεί φόβο μπορεί να διατηρήσει ή και να ενισχύσει το άγχος.
Για παράδειγμα, αν ένα παιδί φοβάται τα σκυλιά, δεν χρειάζεται να το πιέσουμε να πλησιάσει ένα σκυλί. Μπορούμε όμως, όταν είναι έτοιμο, να προχωρήσουμε πολύ σταδιακά: να μιλήσουμε πρώτα για τον φόβο του, να δούμε μαζί μια εικόνα ενός σκύλου και αργότερα, εφόσον το παιδί το αντέχει, να παρατηρήσουμε από απόσταση ένα ήρεμο σκυλί.
Η σταδιακή εξοικείωση με αυτό που φοβίζει το παιδί, με τρόπο ασφαλή και χωρίς πίεση, αποτελεί βασικό στοιχείο της αντιμετώπισης των φοβιών.
Τα παιδιά παρατηρούν πολύ προσεκτικά τις αντιδράσεις των γονιών τους. Όταν ο γονιός παραμένει ήρεμος και διαθέσιμος, βοηθά το παιδί να αισθανθεί ασφάλεια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να προσποιούμαστε πως «δεν συμβαίνει τίποτα». Μπορούμε να αναγνωρίσουμε τον φόβο του παιδιού και ταυτόχρονα να του δείξουμε ότι μπορεί να τον αντιμετωπίσει.
Η σταθερή καθημερινή ρουτίνα, ο επαρκής ύπνος, ο χρόνος για παιχνίδι και η περιορισμένη έκθεση σε τρομακτικό ή ακατάλληλο για την ηλικία περιεχόμενο μπορούν επίσης να βοηθήσουν.
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε έναν φυσιολογικό φόβο και σε μια φοβία ή αγχώδη διαταραχή. Δεν έχει σημασία μόνο τι φοβάται το παιδί, αλλά κυρίως πόσο έντονος είναι ο φόβος και πόσο επηρεάζει τη ζωή του.
Χρειάζεται να ζητήσουμε τη συμβουλή του Παιδιάτρου ή ενός ειδικού ψυχικής υγείας όταν ο φόβος είναι πολύ έντονος, επιμένει ή επιδεινώνεται και αρχίζει να περιορίζει την καθημερινότητα του παιδιού. Για παράδειγμα, όταν το παιδί αποφεύγει συστηματικά το σχολείο, δεν θέλει να βγει από το σπίτι, δυσκολεύεται να κοιμηθεί, αποφεύγει δραστηριότητες που προηγουμένως απολάμβανε ή εμφανίζει συχνά σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκέφαλο ή κοιλιακό άλγος.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αποφυγή. Όταν ένας φόβος οδηγεί το παιδί να περιορίζει όλο και περισσότερο τις δραστηριότητές του, να αποφεύγει ανθρώπους ή καταστάσεις και να δυσκολεύεται να λειτουργήσει όπως συνήθως, αξίζει να διερευνηθεί.
Η εμφάνιση μιας έντονης φοβίας δεν σημαίνει ότι το παιδί θα ζει για πάντα με αυτόν τον φόβο. Οι αγχώδεις διαταραχές και οι φοβίες μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά.
Όταν χρειάζεται, ένας ειδικός ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει το παιδί να κατανοήσει τον φόβο του και να μάθει τρόπους να τον διαχειρίζεται. Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία και η σταδιακή έκθεση στο φοβικό ερέθισμα αποτελούν βασικές θεραπευτικές προσεγγίσεις για τις φοβίες.
Το σημαντικότερο είναι να θυμόμαστε ότι ο φόβος δε χρειάζεται ούτε να αγνοείται, ούτε να μεγαλώνει μέσα από την αποφυγή. Το παιδί χρειάζεται χρόνο, κατανόηση και έναν ενήλικα με τον οποίο νιώθει ασφάλεια δίπλα του, ώστε σταδιακά να αποκτήσει την εμπιστοσύνη ότι μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά αυτό που το φοβίζει.
H Παιδίατρος δέχεται κατόπιν ραντεβού στο ιατρείο της στην οδό Λεωφόρος Δημοκρατίας 36 στα Μελίσσια. Υπάρχει η δυνατότητα εξέτασης σε ώρες εκτός λειτουργίας του ιατρείου, καθώς και κατ΄οίκον εξέτασης κατόπιν συνεννόησης. Τα ραντεβού πραγματοποιούνται στην Ελληνική, Αγγλική και Γερμανική γλώσσα.
