«Μην το κάνεις αυτό!», «Σου είπα όχι!», «Πόσες φορές πρέπει να στο πω;»
Τα όρια είναι ένα από τα πιο δύσκολα κομμάτια της καθημερινότητας με τα παιδιά. Ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες, όπου το «όχι» μπορεί να συνοδεύεται από κλάμα, φωνές, έντονο θυμό ή ένα μεγάλο ξέσπασμα.
Κι όμως, τα παιδιά χρειάζονται τα όρια! Τους δίνουν ασφάλεια, βοηθούν να κατανοήσουν τι επιτρέπεται και τι όχι και έτσι σταδιακά μαθαίνουν να διαχειρίζονται τη συμπεριφορά και τα συναισθήματά τους.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά χωρίς κανόνες. Είναι να μάθουμε να βάζουμε όρια χωρίς να πληγώνουμε, να φοβίζουμε ή να μειώνουμε το παιδί.
Ένα όριο δε χρειάζεται να σημαίνει «θα σε τιμωρήσω επειδή έκανες κάτι λάθος».
Στόχος ενός ορίου είναι να βοηθήσει το παιδί να καταλάβει ποια συμπεριφορά είναι αποδεκτή και να μάθει σταδιακά να ελέγχει τις αντιδράσεις και τις παρορμήσεις του. Αυτό μπορεί να γίνει μέσα από σαφείς κανόνες, σταθερότητα, ανακατεύθυνση και θετική ενίσχυση, χωρίς σωματική ή σκληρή λεκτική τιμωρία.
Έτσι, αντί για «Είσαι κακό παιδί που χτύπησες τον αδερφό σου», μπορούμε να πούμε:
«Βλέπω ότι θύμωσες πολύ, αλλά δεν χτυπάμε. Αν είσαι θυμωμένος, μπορείς να μου το πεις.»
Το όριο παραμένει ξεκάθαρο, αλλά το παιδί δεν ταυτίζεται με τη συμπεριφορά του.
Ένα παιδί μπορεί να είναι πολύ θυμωμένο επειδή δεν του επιτρέψαμε να πάρει ένα παιχνίδι, να φάει άλλο γλυκό ή να συνεχίσει να βλέπει τηλεόραση.
Το συναίσθημά του είναι πραγματικό, ακόμη κι αν ο λόγος που το προκάλεσε φαίνεται ασήμαντος σε εμάς.
«Ξέρω ότι θέλεις να συνεχίσεις να παίζεις και στενοχωριέσαι που πρέπει να φύγουμε. Είναι δύσκολο να σταματάμε κάτι που μας αρέσει. Τώρα όμως πρέπει να πάμε σπίτι.»
Αυτό δεν σημαίνει ότι αλλάζουμε γνώμη. Σημαίνει ότι δείχνουμε στο παιδί πως μπορούμε να αναγνωρίσουμε το συναίσθημά του, χωρίς να υποχωρούμε στο όριο.
Όταν ένα παιδί βρίσκεται σε ένταση, οι μακροσκελείς εξηγήσεις συνήθως δε βοηθούν.
Ένα απλό, συγκεκριμένο μήνυμα είναι συχνά πιο αποτελεσματικό:
«Δε χτυπάμε.»
«Τα παιχνίδια μένουν κάτω, δεν τα πετάμε.»
«Τώρα είναι ώρα για μπάνιο.»
«Μπορείς να διαλέξεις: θέλεις να φορέσεις την κόκκινη ή την μπλε μπλούζα;»
Τα όρια είναι πιο εύκολο να ακολουθηθούν όταν είναι σαφή, σταθερά και κατάλληλα για την ηλικία του παιδιού.
Το παιδί χρειάζεται να αισθάνεται ότι έχει κάποια αυτονομία. Δεν χρειάζεται, όμως, να αποφασίζει για όλα.
Μπορούμε να κρατήσουμε το όριο σταθερό και να του δώσουμε επιλογές μέσα σε αυτό.
«Πρέπει να βάλουμε τα παπούτσια μας. Θέλεις να τα βάλεις μόνος σου ή να σε βοηθήσω;»
«Ώρα να φύγουμε από την παιδική χαρά. Θέλεις να φύγεις περπατώντας ή να σε πάρω αγκαλιά;»
Με αυτόν τον τρόπο το «αν θα γίνει» δεν είναι διαπραγματεύσιμο, αλλά το παιδί έχει λόγο στο «πώς θα γίνει».
Ένα όριο δε χρειάζεται να συνοδεύεται από φωνές για να είναι αποτελεσματικό.
Αν έχουμε αποφασίσει ότι τα παιχνίδια μαζεύονται πριν από το φαγητό, προσπαθούμε να το εφαρμόζουμε με τον ίδιο τρόπο κάθε μέρα. Όταν οι κανόνες αλλάζουν συνεχώς, ανάλογα με την κούραση ή τη διάθεσή μας, είναι δύσκολο για το παιδί να καταλάβει τι πραγματικά περιμένουμε από εκείνο.
Η συνέπεια δεν σημαίνει τελειότητα. Σημαίνει ότι προσπαθούμε να έχουμε σταθερές προσδοκίες και προβλέψιμες αντιδράσεις.
Όταν χρειάζεται να υπάρξει συνέπεια, είναι προτιμότερο να είναι ήρεμη, σύντομη και σχετική με αυτό που συνέβη.
Για παράδειγμα, αν ένα παιδί πετάει επανειλημμένα ένα παιχνίδι, μπορούμε να πούμε:
«Βλέπω ότι το πετάς. Το παιχνίδι θα το μαζέψουμε τώρα και θα το ξαναδοκιμάσουμε αργότερα.»
Δεν χρειάζεται να ακουστεί ως απειλή. Το παιδί μαθαίνει σταδιακά ότι οι πράξεις του έχουν συνέπειες, χωρίς να νιώθει ότι η αγάπη ή η αποδοχή του γονιού εξαρτώνται από τη συμπεριφορά του.
Στην καθημερινότητα είναι εύκολο να δίνουμε όλη μας την προσοχή όταν το παιδί φωνάζει, αρνείται ή κάνει κάτι που δεν πρέπει.
Εξίσου σημαντικό είναι να παρατηρούμε και να ενισχύουμε τις στιγμές που συμπεριφέρεται με όμορφο τρόπο.
«Μου άρεσε πολύ που περίμενες τη σειρά σου.»
«Μπράβο που μάζεψες τα παιχνίδια σου χωρίς να στο ζητήσω ξανά.»
«Είδα ότι θύμωσες, αλλά κατάφερες να μου το πεις χωρίς να χτυπήσεις.»
Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «βάζω ένα όριο» και στο «πληγώνω το παιδί για να υπακούσει».
Το χτύπημα, το τράβηγμα, οι απειλές, οι προσβολές, η ταπείνωση και οι έντονες φωνές δεν αποτελούν αποτελεσματικούς τρόπους πειθαρχίας. Οι σύγχρονες συστάσεις για τη θετική διαπαιδαγώγηση αποθαρρύνουν τη σωματική τιμωρία και τις σκληρές λεκτικές πρακτικές.
Φράσεις όπως «είσαι κακό παιδί», «με απογοήτευσες» ή «δεν σε αγαπάω όταν κάνεις έτσι» δεν διορθώνουν τη συμπεριφορά. Αντίθετα, μπορεί να κάνουν το παιδί να νιώσει ότι το ίδιο είναι το πρόβλημα.
Μπορούμε να είμαστε σταθεροί, χωρίς να είμαστε σκληροί απέναντι στο παιδί.
Θα συμβεί. Όλοι οι γονείς έχουμε στιγμές που κουραζόμαστε, θυμώνουμε ή φωνάζουμε περισσότερο απ' όσο θα θέλαμε.
Αυτό που έχει σημασία είναι να επιστρέψουμε στη σύνδεση.
«Φώναξα πριν και δεν ήταν σωστό. Ήμουν πολύ θυμωμένη. Το όριο όμως παραμένει: δεν χτυπάμε.»
Έτσι το παιδί μαθαίνει κάτι πολύ σημαντικό: ότι οι σχέσεις μπορούν να αντέξουν τη σύγκρουση, ότι μπορούμε να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας και ότι η αγάπη δεν εξαφανίζεται όταν υπάρχει μια δύσκολη στιγμή.
Το παιδί μπορεί να θυμώσει μαζί μας επειδή του είπαμε «όχι». Μπορεί να κλάψει, να διαμαρτυρηθεί ή να πει «δεν σε αγαπάω».
Δεν σημαίνει ότι το όριο ήταν λάθος.
Μπορούμε να πούμε:
«Ξέρω ότι είσαι πολύ θυμωμένος μαζί μου. Είμαι εδώ. Δεν θα σε αφήσω να χτυπήσεις.»
Τα παιδιά δεν χρειάζονται έναν γονιό που δεν θα τους λέει ποτέ «όχι». Χρειάζονται έναν γονιό που μπορεί να τους λέει «όχι» με σταθερότητα, σεβασμό και ασφάλεια.
Γιατί τελικά, το όριο δεν είναι το αντίθετο της αγάπης.
Είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους το παιδί μαθαίνει ότι ο κόσμος γύρω του είναι ασφαλής, προβλέψιμος και γεμάτος ανθρώπους που μπορούν να το καθοδηγήσουν, ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές.
H Παιδίατρος δέχεται κατόπιν ραντεβού στο ιατρείο της στην οδό Λεωφόρος Δημοκρατίας 36 στα Μελίσσια. Υπάρχει η δυνατότητα εξέτασης σε ώρες εκτός λειτουργίας του ιατρείου, καθώς και κατ΄οίκον εξέτασης κατόπιν συνεννόησης. Τα ραντεβού πραγματοποιούνται στην Ελληνική, Αγγλική και Γερμανική γλώσσα.
