«Θες να ντυθούμε;»
«Όχι!»
«Πάμε να φάμε;»
«Όχι!»
«Φεύγουμε από την παιδική χαρά;»
«ΟΧΙ!»
Αν έχετε ένα μικρό παιδί στο σπίτι, είναι πολύ πιθανό να περνάτε μια περίοδο όπου η λέξη «όχι» ακούγεται… για τα πάντα! Και μπορεί κάποιες μέρες να αναρωτιέστε αν το παιδί σας έχει αποφασίσει να διαφωνεί μαζί σας σε κάθε ευκαιρία.
Συνήθως, όμως, δεν συμβαίνει κάτι ανησυχητικό. Το «όχι» είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους το παιδί αρχίζει να ανακαλύπτει την ανεξαρτησία του και να καταλαβαίνει ότι έχει δικές του επιθυμίες, προτιμήσεις και αποφάσεις.
Καθώς το παιδί μεγαλώνει, αρχίζει να καταλαβαίνει ότι είναι ένα ξεχωριστό άτομο. Θέλει να κάνει πράγματα μόνο του, να αποφασίζει, να εξερευνά και να έχει περισσότερο έλεγχο στην καθημερινότητά του.
Το «όχι» είναι ένας πολύ εύκολος τρόπος για να το εκφράσει.
Μπορεί να σημαίνει:
«Θέλω να αποφασίσω εγώ.»
«Θέλω να το κάνω μόνος μου.»
«Δεν θέλω να σταματήσω αυτό που κάνω τώρα.»
«Δεν μου αρέσει αυτή η αλλαγή.»
«Είμαι κουρασμένος και δυσκολεύομαι να διαχειριστώ αυτό που νιώθω.»
Τα μικρά παιδιά δεν έχουν ακόμη αναπτύξει πλήρως την ικανότητα να διαχειρίζονται την απογοήτευση και τα έντονα συναισθήματα. Έτσι, όταν κάτι δεν γίνεται όπως θέλουν, το «όχι», το κλάμα ή ένα ξέσπασμα μπορεί να είναι ο τρόπος με τον οποίο εκφράζουν αυτό που δεν μπορούν ακόμη να εξηγήσουν με λόγια.
Το «όχι» γίνεται ιδιαίτερα συχνό από την ηλικία περίπου των 18 μηνών και μετά, ενώ η ανάγκη για ανεξαρτησία και η αντίδραση στα όρια είναι συχνά πιο έντονες κατά τη διάρκεια του δεύτερου και τρίτου έτους της ζωής.
Γύρω στα 2 χρόνια, το παιδί θέλει όλο και περισσότερο να κάνει πράγματα μόνο του και να έχει λόγο σε όσα συμβαίνουν γύρω του. Παράλληλα, όμως, δεν έχει ακόμη την ωριμότητα να διαχειρίζεται εύκολα τη ματαίωση όταν κάτι δεν γίνεται όπως θα ήθελε.
Γι' αυτό και αυτή η ηλικία συχνά συνοδεύεται από περισσότερα «όχι», διαφωνίες και ξεσπάσματα.
Δεν υπάρχει, βέβαια, μία συγκεκριμένη ηλικία στην οποία όλα τα παιδιά εμφανίζουν αυτή τη συμπεριφορά. Κάποια παιδιά είναι περισσότερο διεκδικητικά από τη φύση τους, ενώ άλλα είναι πιο ευέλικτα.
Δεν μπορούμε – ούτε χρειάζεται – να εξαφανίσουμε το «όχι». Μπορούμε όμως να μειώσουμε ορισμένες καθημερινές συγκρούσεις και να βοηθήσουμε το παιδί να συνεργάζεται πιο εύκολα.
Προετοιμάζουμε το παιδί πριν από μια αλλαγή
Οι μεταβάσεις από μία ευχάριστη δραστηριότητα σε μία άλλη είναι συχνά δύσκολες για τα μικρά παιδιά. Αντί να πούμε ξαφνικά «Φεύγουμε τώρα!», μπορούμε να του δώσουμε λίγο χρόνο να προετοιμαστεί.
Για παράδειγμα, στην παιδική χαρά:
«Σε 5 λεπτά θα φύγουμε από την παιδική χαρά.»
Λίγο αργότερα:
«Έχουμε άλλα 2 λεπτά και μετά θα φύγουμε.»
Και όταν έρθει η ώρα:
«Τελευταία τσουλήθρα και μετά πάμε σπίτι.»
Με αυτόν τον τρόπο το παιδί ξέρει τι πρόκειται να συμβεί και έχει χρόνο να ολοκληρώσει αυτό που κάνει και να προσαρμοστεί στην αλλαγή.
Η ίδια τεχνική μπορεί να χρησιμοποιηθεί πριν από το μπάνιο, το φαγητό, την ώρα του ύπνου ή όταν πρέπει να φύγουμε από ένα σπίτι φίλων.
Δίνουμε επιλογές
Τα παιδιά αυτής της ηλικίας έχουν μεγάλη ανάγκη να αισθάνονται ότι μπορούν να αποφασίσουν κάποια πράγματα.
Αντί για:
«Ντύσου τώρα.»
μπορούμε να πούμε:
«Θες να βάλεις πρώτα το παντελόνι ή την μπλούζα;»
Αντί για:
«Πάμε να φύγουμε.»
μπορούμε να πούμε:
«Θες να φύγουμε περπατώντας ή να σε πάρω αγκαλιά;»
Οι επιλογές καλό είναι να είναι λίγες και συγκεκριμένες. Δεν χρειάζεται να δίνουμε επιλογή για κάτι που δεν είναι πραγματικά διαπραγματεύσιμο.
Λέμε τι θέλουμε να κάνει, όχι μόνο τι να μην κάνει
Τα μικρά παιδιά χρειάζονται σαφείς και απλές οδηγίες.
Αντί για:
«Μην τρέχεις!»
μπορούμε να πούμε:
«Περπάτα δίπλα μου.»
Αντί για:
«Μην πετάς τα παιχνίδια!»
μπορούμε να πούμε:
«Τα παιχνίδια τα βάζουμε στο πάτωμα.»
Έτσι, το παιδί καταλαβαίνει πιο εύκολα ποια συμπεριφορά περιμένουμε από εκείνο.
Κρατάμε τα όρια λίγα και σταθερά
Δεν χρειάζεται κάθε μικρή διαφωνία να μετατρέπεται σε μάχη.
Υπάρχουν πράγματα για τα οποία μπορεί να αποφασίσει το παιδί και πράγματα που είναι ευθύνη του γονιού, ιδιαίτερα όταν αφορούν την ασφάλεια.
Για παράδειγμα:
«Μπορείς να διαλέξεις ποιο βιβλίο θα διαβάσουμε. Όμως τώρα είναι ώρα για ύπνο.»
Ή:
«Καταλαβαίνω ότι θέλεις να μείνεις κι άλλο στην παιδική χαρά. Τώρα όμως πρέπει να φύγουμε.»
Το παιδί μπορεί να διαφωνεί με το όριο. Δεν σημαίνει ότι το όριο πρέπει να αλλάξει.
Αναγνωρίζουμε το συναίσθημα χωρίς να αλλάζουμε απαραίτητα την απόφαση
Το να δείξουμε ότι καταλαβαίνουμε το συναίσθημα του παιδιού δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε ή ότι πρέπει να υποχωρήσουμε.
Μπορούμε να πούμε:
«Ξέρω ότι ήθελες να μείνεις κι άλλο. Πέρασες πολύ ωραία και είναι δύσκολο να σταματάμε κάτι που μας αρέσει. Τώρα όμως πρέπει να φύγουμε.»
Με αυτόν τον τρόπο το παιδί μαθαίνει ότι το συναίσθημά του είναι αποδεκτό, ενώ ταυτόχρονα υπάρχουν όρια.
Αποφεύγουμε τις πολλές εξηγήσεις την ώρα της έκρηξης
Όταν ένα παιδί έχει ήδη θυμώσει πολύ, συνήθως δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για μεγάλη συζήτηση ή πολλά επιχειρήματα.
Μπορεί να αρκεί:
«Βλέπω ότι έχεις θυμώσει. Είμαι εδώ. Όταν ηρεμήσεις, θα το συζητήσουμε.»
Πρώτα βοηθάμε το παιδί να ηρεμήσει και στη συνέχεια μπορούμε να συζητήσουμε τι συνέβη.
Αναγνωρίζουμε και ενισχύουμε τη συνεργασία
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε μόνο τις δύσκολες στιγμές για να ασχοληθούμε με τη συμπεριφορά του παιδιού.
Όταν συνεργάζεται, μπορούμε να το επισημάνουμε:
«Μου άρεσε πολύ που ήρθες όταν σου είπα ότι ήταν ώρα να φύγουμε.»
«Μπράβο, τα κατάφερες και έβαλες μόνος σου τα παπούτσια σου.»
Η συγκεκριμένη θετική επιβράβευση βοηθά το παιδί να καταλάβει ποια συμπεριφορά θέλουμε να επαναλάβει.
Δεν απειλούμε με συνέπειες που δεν θα εφαρμόσουμε
Αν χρειάζεται να θέσουμε μια συνέπεια, αυτή πρέπει να είναι απλή, ξεκάθαρη και να μπορούμε πράγματι να την τηρήσουμε.
Για παράδειγμα:
«Αν συνεχίσεις να πετάς το παιχνίδι, θα το βάλω στην άκρη.»
Αν το παιδί συνεχίσει, εφαρμόζουμε ήρεμα αυτό που είπαμε.
Οι συνεχείς απειλές, οι φωνές και οι συνέπειες που αλλάζουν κάθε φορά κάνουν τα όρια λιγότερο προβλέψιμα. Η συνέπεια και η σταθερότητα είναι πολύ πιο βοηθητικές.
Διαλέγουμε τις «μάχες» μας
Δεν είναι απαραίτητο να μετατρέπεται κάθε «όχι» σε σύγκρουση.
Αν το παιδί θέλει να φορέσει το κόκκινο αντί για το μπλε μπλουζάκι, δεν υπάρχει λόγος να επιμείνουμε.
Αν όμως θέλει να τρέξει στον δρόμο, το όριο είναι διαφορετικό.
Όσο περισσότερο αφήνουμε χώρο για ανεξαρτησία εκεί που μπορούμε, τόσο πιο εύκολο είναι να είμαστε σταθεροί εκεί που πραγματικά χρειάζεται.
Παρά την καλύτερη προετοιμασία, θα υπάρξουν φορές που το παιδί θα κλάψει, θα φωνάξει ή θα πέσει στο πάτωμα. Τα ξεσπάσματα, γνωστά και ως tantrums, είναι πολύ συνηθισμένα στα μικρά παιδιά, ιδιαίτερα περίπου από 1 έως 3 ετών.
Εκείνη τη στιγμή ο στόχος δεν είναι να «κερδίσουμε» τη συζήτηση.
Παραμένουμε όσο μπορούμε ήρεμοι, κρατάμε το απαραίτητο όριο και βοηθάμε το παιδί να περάσει το έντονο συναίσθημα.
Αν, για παράδειγμα, κλαίει επειδή πρέπει να φύγουμε από την παιδική χαρά, δε χρειάζεται να προσπαθούμε να το πείσουμε ότι «δεν υπάρχει λόγος να κλαις». Μπορούμε απλώς να πούμε:
«Ξέρω ότι στενοχωρήθηκες. Ήθελες να παίξεις κι άλλο. Τώρα όμως φεύγουμε.»
Και όταν η κατάσταση ηρεμήσει, δεν χρειάζεται να συνεχίσουμε την επίπληξη. Η επόμενη στιγμή είναι μια καινούργια ευκαιρία για σύνδεση και συνεργασία.
Η συχνή άρνηση και τα ξεσπάσματα, ιδιαίτερα κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής, είναι συνήθως μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης.
Αξίζει όμως να συζητηθούν με τον παιδίατρο όταν η συμπεριφορά είναι πολύ έντονη και επίμονη, δημιουργεί σημαντικές δυσκολίες στην καθημερινότητα ή συνοδεύεται από άλλες ανησυχίες σχετικά με την επικοινωνία, την ανάπτυξη, τη συμπεριφορά ή τη λειτουργικότητα του παιδιού.
Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό και τη δική του ιδιοσυγκρασία. Γι' αυτό έχει σημασία να βλέπουμε τη συνολική εικόνα και όχι μία μόνο συμπεριφορά.
Το παιδί που λέει «όχι» μαθαίνει ότι έχει άποψη, προτιμήσεις και τη δική του βούληση. Αυτή η ανάγκη για ανεξαρτησία αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ανάπτυξής του.
Ο στόχος δεν είναι να μεγαλώσουμε ένα παιδί που δεν διαφωνεί ποτέ. Είναι να το βοηθήσουμε σταδιακά να εκφράζει αυτό που θέλει, να αντέχει τη ματαίωση, να ακούει τα όρια και να βρίσκει πιο λειτουργικούς τρόπους να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του.
Και μέχρι τότε, κάποιες μέρες μπορεί το «όχι» να είναι απλώς… η αγαπημένη του λέξη!
H Παιδίατρος δέχεται κατόπιν ραντεβού στο ιατρείο της στην οδό Λεωφόρος Δημοκρατίας 36 στα Μελίσσια. Υπάρχει η δυνατότητα εξέτασης σε ώρες εκτός λειτουργίας του ιατρείου, καθώς και κατ΄οίκον εξέτασης κατόπιν συνεννόησης. Τα ραντεβού πραγματοποιούνται στην Ελληνική, Αγγλική και Γερμανική γλώσσα.
