Το ηλεκτρονικό τσιγάρο και το άτμισμα έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια ολοένα πιο συχνό φαινόμενο στην εφηβεία. Οι μικρές και διακριτικές συσκευές, οι πολλές γεύσεις και η εικόνα ενός προϊόντος που παρουσιάζεται ως «μοντέρνο» ή λιγότερο βλαβερό από το συμβατικό τσιγάρο μπορούν εύκολα να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι πρόκειται για κάτι σχετικά ακίνδυνο.
Δεν είναι όμως έτσι.
Για τα παιδιά και τους εφήβους, η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου δεν θεωρείται ασφαλής. Τα περισσότερα ηλεκτρονικά τσιγάρα περιέχουν νικοτίνη, μια ουσία με πολύ υψηλό δυναμικό εξάρτησης, ενώ το αερόλυμα που εισπνέεται μπορεί να περιέχει και άλλες δυνητικά επιβλαβείς χημικές ουσίες.
Το ηλεκτρονικό τσιγάρο θερμαίνει ένα ειδικό υγρό και παράγει ένα αερόλυμα που εισπνέεται. Το υγρό μπορεί να περιέχει νικοτίνη, αρωματικές ενώσεις, γλυκερίνη και άλλα χημικά συστατικά.
Επομένως, αυτό που βλέπουμε σαν «ατμό» δεν είναι απλώς υδρατμός. Το αερόλυμα μπορεί να περιέχει νικοτίνη και άλλες ουσίες που είναι επιβλαβείς για τον οργανισμό. Ακόμη και προϊόντα που αναγράφουν ότι είναι χωρίς νικοτίνη δεν είναι απαραίτητα αξιόπιστα ως προς την πραγματική τους περιεκτικότητα.
Οι γεύσεις φρούτων και γλυκών, ο μικρός και διακριτικός σχεδιασμός των συσκευών, η έντονη παρουσία τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η επιρροή των συνομηλίκων μπορούν να κάνουν το άτμισμα ιδιαίτερα ελκυστικό.
Σε αντίθεση με το συμβατικό τσιγάρο, το ηλεκτρονικό τσιγάρο συχνά δεν έχει την ίδια έντονη μυρωδιά και μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς να γίνει εύκολα αντιληπτό από τους γονείς.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο που αξίζει να γνωρίζουν οι γονείς.
Ο εγκέφαλος συνεχίζει να αναπτύσσεται κατά την εφηβεία και η νικοτίνη μπορεί να επηρεάσει περιοχές που σχετίζονται με την προσοχή, τη μάθηση, τη διάθεση και τον έλεγχο των παρορμήσεων. Παράλληλα, οι έφηβοι μπορούν να εμφανίσουν σημάδια εξάρτησης σχετικά γρήγορα, ακόμη και πριν η χρήση γίνει καθημερινή.
Έτσι, αυτό που μπορεί να ξεκινήσει ως «δοκιμή» ή ως κάτι που γίνεται περιστασιακά με φίλους μπορεί να εξελιχθεί σε εξάρτηση από τη νικοτίνη.
Το αναπνευστικό σύστημα βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη κατά την παιδική και εφηβική ηλικία. Το αερόλυμα των ηλεκτρονικών τσιγάρων περιέχει ουσίες που μπορούν να ερεθίσουν και να επιβαρύνουν το αναπνευστικό σύστημα.
Η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου έχει συσχετιστεί με αναπνευστικά συμπτώματα, όπως βήχα και συριγμό, ενώ ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στους εφήβους με άσθμα.
Έχουν επίσης περιγραφεί σοβαρές πνευμονικές βλάβες που σχετίζονται με τη χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου, γνωστές ως EVALI (e-cigarette or vaping product use-associated lung injury). Η επιδημία EVALI στις ΗΠΑ συνδέθηκε κυρίως με προϊόντα που περιείχαν THC και οξική βιταμίνη Ε, γεγονός που δείχνει ότι ο κίνδυνος μπορεί να εξαρτάται και από το είδος και την προέλευση του προϊόντος.
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.
Για έναν ενήλικο καπνιστή, η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου μπορεί να αποτελεί μέρος μιας προσπάθειας διακοπής του συμβατικού καπνίσματος σε ορισμένα συστήματα υγείας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι κατάλληλο ή ασφαλές για έναν έφηβο που δεν καπνίζει.
Για ένα παιδί ή έναν έφηβο που δεν χρησιμοποιεί προϊόντα καπνού, η ασφαλέστερη επιλογή είναι να μην ξεκινήσει ούτε το ηλεκτρονικό, ούτε το συμβατικό τσιγάρο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τονίζει ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά ως μέσο διακοπής του καπνίσματος σε επίπεδο πληθυσμού και ότι μπορούν να οδηγήσουν σε εξάρτηση από τη νικοτίνη.
Επιπλέον, τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι οι νέοι που χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα έχουν αυξημένη πιθανότητα να ξεκινήσουν αργότερα και συμβατικό κάπνισμα.
Η συζήτηση έχει μεγαλύτερη αξία όταν γίνεται πριν υπάρξει πρόβλημα.
Δεν χρειάζεται να ξεκινήσουμε με θυμό ή απειλές. Μπορούμε να ρωτήσουμε απλά: «Έχεις ακούσει για το ηλεκτρονικό τσιγάρο; Τι λένε τα παιδιά στο σχολείο;» ή «Τι πιστεύεις ότι περιέχει;».
Αφήνουμε το παιδί να μιλήσει και στη συνέχεια διορθώνουμε τις λανθασμένες αντιλήψεις με απλό και τεκμηριωμένο τρόπο.
Είναι σημαντικό το παιδί να γνωρίζει ότι η νικοτίνη προκαλεί εξάρτηση και ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο δεν είναι απλώς «ατμός με γεύση». Στόχος δεν είναι να τρομάξουμε, αλλά να βοηθήσουμε το παιδί να κατανοήσει τον κίνδυνο και να αισθανθεί ότι μπορεί να μιλήσει στους γονείς του χωρίς φόβο.
Το σημαντικότερο είναι να μην αντιμετωπίσουμε την κατάσταση ως «παραβατική συμπεριφορά». Αν υπάρχει συστηματική χρήση, μπορεί να έχει ήδη αναπτυχθεί εξάρτηση από τη νικοτίνη.
Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται συζήτηση με τον Παιδίατρο και, ανάλογα με την περίπτωση, παραπομπή σε επαγγελματία με εμπειρία στη διακοπή καπνίσματος και στις εξαρτήσεις στους εφήβους.
Όσο νωρίτερα αναγνωριστεί η χρήση και δοθεί υποστήριξη, τόσο καλύτερα.
Το ηλεκτρονικό τσιγάρο μπορεί να φαίνεται πιο «αθώο» από το συμβατικό, ιδιαίτερα στα μάτια ενός εφήβου. Για ένα παιδί όμως δεν υπάρχει ασφαλές άτμισμα.
Η νικοτίνη μπορεί να προκαλέσει εξάρτηση σε μια ηλικία όπου ο εγκέφαλος και το αναπνευστικό σύστημα εξακολουθούν να αναπτύσσονται, ενώ το αερόλυμα δεν αποτελεί απλό υδρατμό.
Γι' αυτό η καλύτερη προσέγγιση είναι η πρόληψη, η έγκαιρη ενημέρωση και η ανοιχτή επικοινωνία. Και αν το παιδί έχει ήδη ξεκινήσει, δεν είναι αργά: η έγκαιρη αναγνώριση και η κατάλληλη υποστήριξη μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά στη διακοπή.
H Παιδίατρος δέχεται κατόπιν ραντεβού στο ιατρείο της στην οδό Λεωφόρος Δημοκρατίας 36 στα Μελίσσια. Υπάρχει η δυνατότητα εξέτασης σε ώρες εκτός λειτουργίας του ιατρείου, καθώς και κατ΄οίκον εξέτασης κατόπιν συνεννόησης. Τα ραντεβού πραγματοποιούνται στην Ελληνική, Αγγλική και Γερμανική γλώσσα.
