Πονοκέφαλοι στα παιδιά: πότε χρειάζονται έλεγχο;

«Μαμά, με πονάει το κεφάλι μου». Μια φράση που μπορεί να ανησυχήσει έναν γονιό, ιδιαίτερα όταν επαναλαμβάνεται συχνά. Στην πραγματικότητα, οι πονοκέφαλοι είναι αρκετά συχνοί στην παιδική και εφηβική ηλικία και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν κρύβουν κάτι σοβαρό.

Οι πονοκέφαλοι μπορεί να εμφανιστούν ακόμη και σε μικρά παιδιά, αν και όσο μεγαλώνει το παιδί τόσο πιο εύκολα μπορεί να περιγράψει τι αισθάνεται. Η συχνότητά τους αυξάνεται κατά την παιδική ηλικία και ιδιαίτερα στην εφηβεία. Περίπου 1 στα 10 παιδιά ηλικίας 5–15 ετών εμφανίζει ημικρανία, ενώ στην εφηβεία το ποσοστό αυξάνεται σημαντικά.

Γιατί μπορεί να πονάει το κεφάλι ενός παιδιού;

Οι αιτίες είναι πολλές και συνήθως απλές. Ένας πονοκέφαλος μπορεί να εμφανιστεί στο πλαίσιο μιας ίωσης, όταν το παιδί δεν έχει κοιμηθεί αρκετά, έχει παραλείψει κάποιο γεύμα ή δεν έχει πιει αρκετά υγρά.

Επίσης, μία έντονη ημέρα στο σχολείο, το άγχος, η κούραση, οι πολλές δραστηριότητες και οι αλλαγές στο πρόγραμμα ύπνου μπορούν να λειτουργήσουν ως εκλυτικοί παράγοντες, ιδιαίτερα σε παιδιά που έχουν προδιάθεση για ημικρανίες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πονοκέφαλος «οφείλεται στο άγχος». Για τον λόγο αυτό, όταν οι πονοκέφαλοι επαναλαμβάνονται, είναι σημαντικό να αξιολογούνται συνολικά και όχι να αποδίδονται αυτόματα σε έναν μόνο παράγοντα.

Σε ποιες ηλικίες είναι συχνότεροι;

Οι πονοκέφαλοι μπορούν να εμφανιστούν σε οποιαδήποτε ηλικία, ακόμη και σε πολύ μικρά παιδιά. Ωστόσο, γίνονται συχνότεροι όσο το παιδί μεγαλώνει και ιδιαίτερα κατά την προεφηβεία και την εφηβεία.

Η ημικρανία μπορεί να εμφανιστεί από μικρή ηλικία. Περίπου οι μισοί άνθρωποι που εμφανίζουν ημικρανία έχουν την πρώτη τους κρίση πριν από την ηλικία των 12 ετών. Στα παιδιά πριν από την εφηβεία αγόρια και κορίτσια εμφανίζουν περίπου εξίσου συχνά ημικρανία, ενώ μετά την εφηβεία γίνεται συχνότερη στα κορίτσια.

Ημικρανία στα παιδιά: διαφορετική από την ημικρανία των ενηλίκων

Η ημικρανία είναι μία από τις συχνότερες αιτίες επαναλαμβανόμενων πονοκεφάλων στα παιδιά.

Σε αντίθεση με τους ενήλικες, στα παιδιά ο πόνος συχνά δεν εντοπίζεται μόνο στη μία πλευρά του κεφαλιού. Μπορεί να είναι και στις δύο πλευρές ή κυρίως στο μέτωπο. Μπορεί να συνοδεύεται από ναυτία ή εμετό, ευαισθησία στο φως ή στους ήχους, ενώ το παιδί μπορεί να θέλει να ξαπλώσει σε ένα ήσυχο και σκοτεινό δωμάτιο.

Στα μικρότερα παιδιά, που δυσκολεύονται να περιγράψουν τον πόνο τους, η ημικρανία μπορεί να εκδηλώνεται με ευερεθιστότητα, ωχρότητα, μειωμένη διάθεση για φαγητό ή ανάγκη να απομονωθούν και να κοιμηθούν.

Πότε ένας πονοκέφαλος δε θεωρείται ανησυχητικός;

Ένας πονοκέφαλος είναι γενικά λιγότερο ανησυχητικός όταν:

• εμφανίζεται περιστασιακά και το παιδί είναι καλά ανάμεσα στα επεισόδια,
• δεν παρουσιάζει σταδιακή επιδείνωση,
• δε συνοδεύεται από νευρολογικά συμπτώματα,
• υποχωρεί με ξεκούραση και τα συνήθη μέτρα που προτείνει ο παιδίατρος,
• και το παιδί συνεχίζει να αναπτύσσεται και να λειτουργεί φυσιολογικά στην καθημερινότητά του.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η διάγνωση του τύπου του πονοκεφάλου βασίζεται κυρίως στο ιστορικό και στην κλινική εξέταση. Δεν χρειάζονται όλα τα παιδιά απεικονιστικό ή άλλο έλεγχο.

Πότε χρειάζεται να μιλήσουμε με τον Παιδίατρο;

Καλό είναι να αξιολογηθεί ένα παιδί όταν οι πονοκέφαλοι:

• επαναλαμβάνονται συχνά ή γίνονται ολοένα πιο έντονοι,
• επηρεάζουν το σχολείο, το παιχνίδι, τον ύπνο ή τις καθημερινές δραστηριότητες,
• είναι αρκετά έντονοι ώστε να ξυπνούν το παιδί τη νύχτα,
• εμφανίζονται συστηματικά το πρωί,
• συνοδεύονται από επαναλαμβανόμενους εμετούς,
• συνοδεύονται από διαταραχές της όρασης ή άλλα συμπτώματα που προβληματίζουν το γονιό.

Αυτό δε σημαίνει ότι κάθε παιδί με κάποιο από τα παραπάνω έχει σοβαρό πρόβλημα. Σημαίνει ότι χρειάζεται μια πιο προσεκτική αξιολόγηση ώστε να βρεθεί η αιτία του πονοκεφάλου.

Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση;

Υπάρχουν ορισμένες καταστάσεις στις οποίες δεν περιμένουμε να περάσει ο πονοκέφαλος από μόνος του.

Άμεση ιατρική εκτίμηση χρειάζεται όταν ο πονοκέφαλος είναι ξαφνικός και ιδιαίτερα έντονος, ιδιαίτερα αν είναι ο πρώτος τέτοιου τύπου πονοκέφαλος του παιδιού, ή όταν συνοδεύεται από:

• σύγχυση ή ασυνήθιστη υπνηλία,
• δυσκολία στην ομιλία, στο περπάτημα ή στην ισορροπία,
• αδυναμία ή μούδιασμα σε κάποιο μέρος του σώματος,
• σπασμούς,
• δυσκαμψία στον αυχένα, ιδιαίτερα μαζί με πυρετό,
• έχει προηγηθεί τραυματισμός στο κεφάλι.

Οι καταστάσεις αυτές είναι πολύ πιο σπάνιες από τους συνηθισμένους παιδικούς πονοκεφάλους, αλλά είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τα συγκεκριμένα σημάδια που χρειάζονται άμεση αξιολόγηση.

Τι μπορούμε να κάνουμε στο σπίτι;

Όταν ένα παιδί παραπονιέται για πονοκέφαλο, βοηθά να κάνουμε μια μικρή «παύση» και να δούμε τις βασικές του ανάγκες.

Έχει κοιμηθεί αρκετά; Έχει φάει κανονικά; Έχει πιει νερό; Μήπως είχε μια ιδιαίτερα κουραστική ημέρα ή πολλές δραστηριότητες;

Η σταθερή ώρα ύπνου, τα τακτικά γεύματα και η επαρκής ενυδάτωση είναι σημαντικά, ιδιαίτερα για τα παιδιά που εμφανίζουν επαναλαμβανόμενους πονοκεφάλους ή ημικρανίες.

Εάν οι πονοκέφαλοι επαναλαμβάνονται, μπορεί επίσης να βοηθήσει ένα απλό ημερολόγιο: σημειώνουμε πότε εμφανίστηκε ο πονοκέφαλος, πόσο διήρκεσε, πόσο έντονος ήταν, αν υπήρχε ναυτία ή άλλα συμπτώματα, καθώς και τι είχε προηγηθεί εκείνη την ημέρα. Αυτές οι πληροφορίες μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά τον παιδίατρο να αναγνωρίσει το μοτίβο των επεισοδίων.

Το σημαντικότερο

Ο πονοκέφαλος είναι ένα συχνό σύμπτωμα στην παιδική και ιδιαίτερα στην εφηβική ηλικία και τις περισσότερες φορές δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάποιο σοβαρό πρόβλημα.

Αυτό που έχει σημασία είναι να βλέπουμε τη συνολική εικόνα του παιδιού: πόσο συχνά εμφανίζεται ο πονοκέφαλος, πώς είναι μεταξύ των επεισοδίων, αν επηρεάζει την καθημερινότητά του και αν υπάρχουν άλλα συμπτώματα.

Όταν οι πονοκέφαλοι επαναλαμβάνονται συχνά ή αλλάζουν χαρακτήρα, μια συζήτηση με τον παιδίατρο μπορεί να βοηθήσει να ξεκαθαριστεί η αιτία και, όταν χρειάζεται, να οργανωθεί η κατάλληλη αντιμετώπιση.