Η σχέση ενός παιδιού με το φαγητό δε διαμορφώνεται μόνο από το τι υπάρχει στο πιάτο του. Διαμορφώνεται και από τον τρόπο με τον οποίο εμείς μιλάμε για το φαγητό, το σώμα, το βάρος και τις διατροφικές επιλογές μας.
Φράσεις που ακούμε συχνά στην καθημερινότητα, όπως «αυτό παχαίνει», «μη φας άλλο», «τα γλυκά είναι κακά» ή «αν φας το φαγητό σου, θα πάρεις γλυκό», μπορεί να φαίνονται αθώες. Όταν όμως επαναλαμβάνονται, το παιδί μπορεί να αρχίσει να συνδέει ορισμένα τρόφιμα με ενοχή, φόβο ή επιβράβευση.
Στόχος δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που φοβούνται το φαγητό, αλλά παιδιά που μπορούν να απολαμβάνουν το φαγητό και ταυτόχρονα να μαθαίνουν σταδιακά να κάνουν ισορροπημένες επιλογές.
Ένα από τα πιο σημαντικά μηνύματα που μπορούμε να δώσουμε είναι ότι το φαγητό δεν καθορίζει την αξία του παιδιού.
Αποφεύγουμε λοιπόν φράσεις όπως «ήσουν καλός και σου πήρα σοκολάτα» ή «έφαγες όλο το φαγητό σου, μπράβο, είσαι πολύ καλό παιδί».
Αντί γι' αυτό, μπορούμε να μιλάμε ουδέτερα για το φαγητό: «Αυτό το φαγητό μας δίνει ενέργεια», «Τα λαχανικά μας προσφέρουν βιταμίνες» ή «Ας δούμε τι θα ήθελες να φας σήμερα».
Έτσι, το παιδί μαθαίνει να βλέπει το φαγητό ως μέρος της καθημερινότητάς του και όχι ως μέσο για να αποδείξει ότι είναι «καλό» ή «κακό».
Είναι διαφορετικό να εξηγούμε ότι κάποια τρόφιμα είναι καλύτερο να καταναλώνονται πιο συχνά και άλλα πιο αραιά και διαφορετικό να τα παρουσιάζουμε ως «απαγορευμένα».
Η καθημερινή διατροφή ενός παιδιού χρειάζεται ποικιλία και ισορροπία. Φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά και γαλακτοκομικά έχουν τη θέση τους στην καθημερινότητα, ενώ τρόφιμα με περισσότερη ζάχαρη, αλάτι ή λιπαρά μπορούν να καταναλώνονται περιστασιακά, χωρίς να συνοδεύονται από ενοχές.
Αντί για «αυτό απαγορεύεται» μπορούμε να πούμε: «Αυτό δεν το τρώμε κάθε μέρα, αλλά μπορούμε να το απολαμβάνουμε κάποιες φορές μέσα στην εβδομάδα».
Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί μαθαίνει τη σημασία της ισορροπίας, χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει να «φοβάται» συγκεκριμένα τρόφιμα.
«Αν φας τα λαχανικά σου, θα πάρεις γλυκό».
«Αν δε φας το φαγητό σου, δεν έχει επιδόρπιο».
Φράσεις σαν κι αυτές κάνουν το ένα τρόφιμο να φαίνεται πιο σημαντικό ή πιο επιθυμητό από το άλλο. Το γλυκό μετατρέπεται σε «βραβείο», ενώ το κυρίως γεύμα γίνεται κάτι που το παιδί πρέπει να ανεχτεί για να κερδίσει την ανταμοιβή.
Καλύτερα να αφήνουμε το φαγητό έξω από το σύστημα επιβράβευσης και τιμωρίας. Αν θέλουμε να επιβραβεύσουμε ένα παιδί, μπορούμε να επιλέξουμε κάτι που δεν σχετίζεται με το φαγητό: παιχνίδι μαζί, μια βόλτα, μια δραστηριότητα που του αρέσει ή περισσότερο χρόνο με τον γονέα.
Τα παιδιά παρατηρούν πολύ περισσότερα από όσα νομίζουμε.
Όταν ακούν συχνά «έχω πάρει κιλά», «πρέπει να αδυνατίσω», «δε μπορώ να φάω αυτό γιατί θα παχύνω» ή σχόλια για το σώμα άλλων ανθρώπων, μπορεί να αρχίσουν να αντιλαμβάνονται το βάρος και την εμφάνιση ως μέτρο αξίας.
Ακόμη και όταν μιλάμε για το σώμα του ίδιου του παιδιού, είναι προτιμότερο να αποφεύγουμε χαρακτηρισμούς.
Αντί για «έχεις παχύνει», μπορούμε να μιλήσουμε για την ανάπτυξη, την υγεία, την ενέργεια και τις καθημερινές συνήθειες. Το σώμα ενός παιδιού βρίσκεται σε συνεχή ανάπτυξη και οι αλλαγές στο βάρος και στο ύψος αποτελούν μέρος αυτής της διαδικασίας.
Τα παιδιά δε χρειάζεται να αδειάζουν υποχρεωτικά το πιάτο τους.
Μπορούμε να τα ενθαρρύνουμε να αναγνωρίζουν τα σημάδια πείνας και κορεσμού: «Πεινάς ακόμη;», «Νιώθεις ότι χόρτασες;», «Θέλεις λίγο ακόμη ή είσαι εντάξει;».
Αυτό δε σημαίνει ότι το παιδί αποφασίζει μόνο του τι, πότε και σε ποια ποσότητα θα υπάρχει το φαγητό στο σπίτι. Οι γονείς έχουν σημαντικό ρόλο στο να προσφέρουν κατάλληλα τρόφιμα και να δημιουργούν ένα σταθερό πλαίσιο γευμάτων και σνακ. Το παιδί όμως μπορεί σταδιακά να μάθει να αναγνωρίζει τα δικά του σήματα πείνας και κορεσμού.
Δεν χρειάζεται κάθε γεύμα να γίνει διαπραγμάτευση.
Αν ένα παιδί δε θέλει σήμερα το μπρόκολο, αυτό δε σημαίνει ότι πρέπει να το πιέσουμε να το φάει. Μπορούμε να συνεχίσουμε να το προσφέρουμε με διαφορετικούς τρόπους και σε διαφορετικές περιστάσεις, χωρίς πίεση και χωρίς σχόλια όπως «δεν τρως τίποτα» ή «είσαι πολύ δύσκολος στο φαγητό».
Η εξοικείωση με νέες γεύσεις χρειάζεται χρόνο. Η ήρεμη επαναπροσφορά ενός τροφίμου είναι συνήθως πιο αποτελεματική από την πίεση.
Αντί να επικεντρωνόμαστε μόνο στις θερμίδες, τη ζάχαρη ή το βάρος, μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά να καταλάβουν τι προσφέρει κάθε τρόφιμο στον οργανισμό.
«Αυτό μας δίνει ενέργεια για να παίξουμε».
«Το γάλα και το γιαούρτι έχουν ασβέστιο που βοηθά τα οστά μας».
«Τα φρούτα και τα λαχανικά μας δίνουν βιταμίνες».
Έτσι, η συζήτηση γύρω από το φαγητό γίνεται θετική και εκπαιδευτική, χωρίς να μετατρέπεται σε λίστα απαγορεύσεων.
Ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε εμείς για το φαγητό έχει συχνά μεγαλύτερη σημασία από τις συμβουλές που τους δίνουμε.
Αν το παιδί ακούει «φάε σαλάτα γιατί είναι υγιεινή», αλλά βλέπει τον γονέα να λέει «εγώ κάνω δίαιτα, δεν επιτρέπεται να φάω γλυκό», τα μηνύματα που λαμβάνει μπορεί να είναι μπερδεμένα.
Το οικογενειακό τραπέζι μπορεί να γίνει ένας χώρος όπου το φαγητό αντιμετωπίζεται με ηρεμία, ποικιλία και απόλαυση. Οι γονείς μπορούν να αποτελούν πρότυπο, δείχνοντας στην πράξη ότι όλα τα τρόφιμα μπορούν να εντάσσονται σε μια ισορροπημένη διατροφή, με διαφορετική συχνότητα και ποσότητα.
Δεν υπάρχει τέλεια διατροφή, ούτε χρειάζεται να υπάρχει.
Υπάρχουν μέρες που ένα παιδί θα φάει περισσότερο, μέρες που θα φάει λιγότερο, γεύματα που θα αγαπήσει και άλλα που θα αρνηθεί. Υπάρχουν γενέθλια, διακοπές, γιορτές και οικογενειακά τραπέζια.
Αυτό που θέλουμε είναι να χτίσουμε μακροπρόθεσμα μια σχέση με το φαγητό που χαρακτηρίζεται από ποικιλία, ισορροπία και ευελιξία — χωρίς φόβο και χωρίς ενοχές.
Γιατί τελικά, όταν μιλάμε στα παιδιά για το φαγητό, δεν τους μαθαίνουμε μόνο τι να τρώνε σήμερα. Τους δίνουμε τα πρώτα εργαλεία για το ποια θα είναι η σχέση με το φαγητό και με το σώμα τους και στο μέλλον.
H Παιδίατρος δέχεται κατόπιν ραντεβού στο ιατρείο της στην οδό Λεωφόρος Δημοκρατίας 36 στα Μελίσσια. Υπάρχει η δυνατότητα εξέτασης σε ώρες εκτός λειτουργίας του ιατρείου, καθώς και κατ΄οίκον εξέτασης κατόπιν συνεννόησης. Τα ραντεβού πραγματοποιούνται στην Ελληνική, Αγγλική και Γερμανική γλώσσα.
